Alimlər ilk dəfə olaraq suyun buz deyil, nizamlı kristallar əvəzinə "pərakəndə" molekulyar struktura malik şüşəbənzər amorf bərk cismə necə çevrildiyini birbaşa izləyiblər. Belə bir transformasiya gözlənilməz dərəcədə geniş temperatur diapazonunda baş verir.
Bizim.Media xəbər verir ki, tədqiqat "Nature Communications" (NatCom) jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat Sürixdəki İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutundan Raffaele Mezzenganın rəhbərlik etdiyi qrup tərəfindən Avstraliya Nüvə Elmləri və Texnologiyaları Təşkilatı ilə birlikdə aparılıb.
Suyun kristallaşmasının qarşısını almaq üçün alimlər onu aşağı temperaturlarda sabitliyini qoruyub saxlayan yağ spirti – fitantriol molekulları arasında nanometr qalınlığında təbəqələr şəklində sıxışdırıblar.
Belə "sıxışdırılmış" vəziyyətdə su buz əmələ gətirə bilməyib. Rentgen şüalarının səpilməsi və neytron spektroskopiyası vasitəsilə alimlər soyuma zamanı molekulyar hərəkətin tədricən necə ləngidiyini (təxminən mənfi 63 ilə mənfi 20 dərəcə arasında) və şüşəyə çevrilmənin özünün mənfi 74 ilə mənfi 64 dərəcələr arasında baş verdiyini izləyiblər.
Amorf buz ekzotika deyil: hesab olunur ki, su məhz bu formada kometalarda və ulduzlararası fəzada mövcuddur. Lakin laboratoriyada keçidin özünü izləmək nadir hallarda mümkün olur.
Suyun dağıdıcı kristallar əmələ gətirmədən necə donmasını başa düşmək praktika üçün vacibdir: bu, bioloji toxumaların və hüceyrələrin kriokonservasiyası üsullarını, həmçinin buz kristallarının strukturu zədələdiyi qidaların dondurulması texnologiyalarını təkmilləşdirə bilər.
Gözlənilməz olan odur ki, çevrilmə bir nöqtədə qəfil deyil, temperatur üzrə uzadılmış şəkildə baş verir.
Bu, super soyudulmuş suyun davranışı haqqında təsəvvürləri dəyişir və təbiətdə onun bəzən niyə belə qeyri-adi şəkildə donduğunu izah edə bilər. Bu proseslərin dərk edilməsi həm də bir çox preparatların və vaksinlərin xassələrini itirmədən dondurulmalı olduğu əczaçılıq sahəsi üçün vacibdir.
Bizim.Media
