Rusiya Suriyaya kömək üçün hava dəhlizi axtarışındadır. Rusiya, Əsəd rəhbərliyinə etdiyi hərbi yardımlar, Balkanlar və Türkiyə hava dəhlizlərində yaşadığı problemlər səbəbiylə Xəzər dənizi-İran-İraq marşrutuna yönəlir.
Suriyada 2011-ci ildə rejimin müxaliflərə istiqamətli təzyiqlərini artırması və silahlı şiddətə başlamasından sonra başlayan daxili döyüşdə, Rusiya rejimə uzun illərdir silah yardımını davam etdirir.
Hərbi dəstəyinin beynəlxalq hüquqa uyğunluğunu müdafiə edən Rusiyanın xarici işlər nazirinin müavini Mixail Bogdanov və nazirlik sözçüsü Mariya Zaharova, Suriyaya uzun zamandır silah və hərbi təchizat təminatında olduqlarını bildirmiş, göndərilən hərbi ekipajla əlaqədar təhsili təmin etmək üçün bu ölkədə Rus hərbi mütəxəssislərin olduğunu təsdiq etmişdi.
Rusiyanın Suriyaya yardımları hava və dəniz yolu ilə çatır. Çünki Rusiya, Qara dənizdən göndərdiyi hərbi və ticarət gəmilərilə Suriyanın Tartus limanındakı əsasından Şama silah və insani yardımlarını təslim edə bilir.
Digər tərəfdən Rus hərbi və yük təyyarələrinin girişi üçün üç əsas marşrut var. Ən əlverişli yol Türk hava sahəsi olaraq önə çıxarkən,
Balkanlarda Qara dəniz-Bolqarıstan-Yunanıstan-Aralıq dənizi seçənəyi və şərqdə Xəzər dənizi-İran-İraq alternativi mövcuddur.
Türkiyənin, İran və Rusiya kimi ölkələrin Suriya rejiminə hərbi yardımlarına qarşı çıxdığı bilinir. 11 oktyabr 2012-ci ildə Moskva-Şam səfərini edən Suriya Hava yollarına aid bir sərnişin təyyarəsi, hərbi yük daşıdığı şübhəsiylə Türk döyüş reaktivlərinin nəzarəti ilə Esenboğa hava lımanına endirilmiş və axtarılmışdı.
Qara dəniz-Balkanlar-Aralıq dənizi üstündə isə son günlərdə Yunanıstan və Bolqarıstandan gələn xəbərlər, Rusiyanın bu yolda da maneələrlə qarşılaşacağına işarə edir.
Bolqar səlahiyyətlilər əvvəlki gün, Rusiyadan Suriyaya gedən təyyarələrdə hərbi vəsait daşındığı şübhəsiylə keçişlərə icazə verilməyəcəyini açıqlamış, Rusiyadan gələn təzyiqlər üzərinə isə dünən, keçişləri təyyarələrin eniş edib yoxlanılmasından sonra mümkün ola biləcəyini bildirmişdi.
Yunan mediasında 7 avqustda yer alan xəbərlərə görə, ABŞ-ın 5 avqustda Rus təyyarələrinin Suriyaya silah daşıdığı iddiasıyla Afina hökumətindən Yunan FIR xəttindən keçişlərə maneə törətməsini istədiyi ifadə edildi. Afina və Washington rəhbərlikləri mövzuya bağlı dəqiq açıqlamalar etməkdən qaçır.
Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov dünənki açıqlamasında, Bolqarıstan və Yunanıstanda qarşılaşdığı maneələrin səbəbi olaraq, "Washington və Brüsselin təzyiqlərini" göstərmişdi.
Özyeğin Universiteti Müəllim Prof. Dr. Mesut Hakkı Caşin, Bolqarıstan və Yunanıstanın tutumuna bağlı AA müxbirinə etdiyi açıqlamada, "Bir dövlət olaraq Bolqarıstan, hava sahəsini bağlaya bilər. Yalnız Avropa Birliyi deyil, NATO da bu mövzuya müdaxilə olacaq və Yunanıstana, Rus təyyarələrinə hava sahəsini bağlaması istiqamətində təzyiq edəcəkdir" deyib.
İraqın rəftarı nə olacaq? Türkiyədən sonra Qara dəniz-Balkanlardakı problemlərin də artması Rusiyanın şərqə yönəlməsinə səbəb olur.
Bolqarıstan və Yunanıstandakı hadisələrdən sonra dünən Rus səlahiyyətlilərdən alternativ şərq marşrutuna bağlı açıqlamalar gəlib. Rus xarici işlər səlahiyyətlisi Ryabkovun alternativ yollar olduğunu bildirməsindən sonra Rusiyanın rəsmi xəbər agentliyi TASS, Tehrandakı Rus diplomatlara söykəyərək verdiyi xəbərdə, İranın Rus təyyarələrinin keçişinə icazə verdiyini bildirib.
Rusiya üçün Suriyaya bağlanacaq alternativ hava dəhlizinin, Xəzər-İrandan sonra İraq ilə davam etməsi lazımdır. İraq ilə son dövrdə xüsusilə İŞİD-ə qarşı hərbi əməkdaşlığı artıran, Bağdad hökumətinə hərbi təyyarə teslimatlarına başlayan Kremlin, baş nazir Heydər İbadidən istədiyi cavabı alıb-ala bilməyəcəyi hələ naməlumdur.
İran-Rusiya ikilisi ilə ABŞ arasında qalan İbadi, dövlət təşkilatlarındakı islahatlar və İŞİD terroruyla məşğul olduğu bir dövrdə qərar almada çətinlik yaşayacaq. İraqda mövzuyla əlaqədar bir digər problemə diqqəti çəkən Caşin, Rusiyanın İrandan icazə alsa belə İraq üzərindən Suriyaya göndərmə edə bilməsi üçün ABŞ ilə qarşıdurmanı gözə alması lazım olduğunu müdafiə edərək, "Koalisiya hava qüvvələri, İraq üzərində uçuşa davam edir. Rusiya, onlarla qarşıdurmaya girər mi, bilmirəm" deyə bildirmişdir.
Milli təhlükəsizlik və xarici siyasət mütəxəssisi Mesut Ülker də AA müxbirinə etdiyi açıqlamada, mövcud vəziyyətdə Rusiyanın hava sahəsi istifadəsi baxımından çox alternativi olmadığını, ən yaxşı variantın Xəzər dənizi üzərindən İran-İraq marşrutu kimi göründüyünü qeyd edib. Ülker, ancaq İraq rəhbərliyinin Rusiyanın tələbləri qarşısında ABŞ-ın təzyiqi ilə qarşılaşacağına diqqəti çəkib. Türkiyənin də NATO-ya üzv bir ölkə olaraq, öz hava sahəsi üzərindən Rusiyanın Suriyaya silah daşımasını qəbul etmədiyini söyləyən Ülker, Türkiyənin də buna qarşı çıxacağını ifadə edib.
