Rusiyaya qarşı iqtisadi sanksiyaların
doğurduğu nəticələr istər-istəməz yeni bazarların tapılması məsələsini gündəmə
gətirir. Bir sira qonşu dövlətlər bu nəhəng bazarın tələbatını ödəməklə ciddi
qazanc əldə edəcəklərini düşünürlər. Azərbaycan da Rusiya bazarıyla sıx təmasları
olan ölkədir və xeyli iş adamlarımız bu bazarı yaxından tanıyır və onun daxili
qayda-qanununu bilir, ordan çörək qazanırlar. Xüsusilə Rusiyanın əks-reaksiya
kimi Avropa dövlətlərindən aldığı kənd təsərrüfati və qida məhsullarından
imtina etməsi iş adamlarımızı bu bazara daha da meyllənməyə təşviq edir. Bəs,
görəsən,rəsmi Moskvanın bu addımı Qərbin Rusiyaya tətbiq etdiyi sanksiyalara
adekvat cavab sayıla bilərmi? Ən əsası Rusiyanın qida bazarında yaranmış
boşluğu doldurmaq bizim iqtisadiyyatımıza necə təsir göstərəcək? Moderator.az iqtisadçı
ekspert Rəşad Həsənovun bu barədə düşüncələrini kiçik ixtisarla təqdim edir.
“Son günlərin ciddi müzakirə mövzularından biri
birinci dünya ölkələrinin Rusiyaya tətbiq etdiyi sanksiyalar əvəzində Rusiyanın
qaraguruhçü hökuməti tərəfindən bəhs etdiyimiz ölkələrdən idxala embarqo tətbiqi
və yaranmış boşluğu ikinci və üçünçü dünya ölkələri hesabına kompensasiya etmək
cəhdidir.
İlk olaraq onu bildirim ki, sanksiyalara qoşulan ölkələrin sayı çoxdur və bu iqtisadi müharibədə
Rusiya təklənib. Yəni, tək Rusiyanın itirəcəkləri qarşılığında əks tərəfdə
itkilər paylanır və kontursanksiyaların əks tərəfə təsirləri az hiss ediləcək.
Digər tərəfdən Rusiya Avropa, ABŞ və Yaponiyadan daha çox beyin məhsulları
idxal edir ki, ikinci və üçüncü dünya ölkələrinin özünün “beyinə” ehtiyacı var və
onu ixrac etmək imkanında deyillər.
Bu sanksiyaların yaratdığı şəraitin Azərbaycanı gözləyən təsirlərinə gəlincə, ilk
baxışdan Rusiya bazarlarına çıxış imkanının artması cazibədar görünür-nəticədə
ölkəmizdə kənd təsərrüfatı daha çox istehsal və daha baha satış imkanı
qazanacaq. Lakin...
Rusiya bazarlarının iyini hiss edən anda bizdə də kənd
təsərüfatı məhsulları bahalaşmağa başladı. Bu gözlənilən idi. Çünki, Azərbaycan
cox kiçik istehsalçı və Rusiya bazarı isə çox böyükdür. Azərbaycan özü belə kənd
təsərüfatı məhsullarının idxalçısıdır. Kənd təsrüfatı yarmarkalarında satılan məhsulların
coxunun mənşəyi Azərbaycan deyil. Belə olduğu təqdirdə ixrac ölkəboyu
bahalaşmaya səbəb olacaq və olmaqdadır.
Sual
oluna bilər; yaranmış bu şəraitdən kəndli qazanacaqmı?-Xeyr. Kəndlinin qazançı
qiymət bahalaşmasına adekvat olmayacaq. Çünki, bu məhsulların ixracı və ölkədə
satışı ilə məşğul olan beş ”“on sektor inhisarçısı kəndlinin çox qazanmasına şərait
yaratmaz. İnhisarçılarım özləri daha çox qazanmaq istəyəcəklər.
Digər tərəfdən hazırki situasiyanın gözlənilən
olmaması və geopolitik səbəblərdən qaynaqlanması ölkədə bu istiqamətdə illərboyu
hazırlığın aparılmamasını və kənd təsərüfatının ixraca müvafiq inkişaf etməməsi
kimi problem də var. Yəni biz situasiyanı avantaja çevirə bilməyəcəyik.
Yaranmış yeni şəraitin perspektivi isə qeyri-müəyyəndir. Çünki, indiki proseslər təbii deyil və siyasətdən qayaqlanır. Sanksiyaların hansı müddətə davam edəcəyi və Rusiyanın nə zaman ağ bayraq qaldıracağını proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Azərbaycandan tez xarab olan k/t məhsulları daşıyan konvoyların Rusiya sərhəddində günlərlə saxlanması, məhsulların batması azmı görünüb?
Yeri gəlmişkən sanksiyalara məruz qalan Vneştorqdan sonra bu gün ölkənin ən böyük şirkəti olan “Rossneft” də hökumətdən 42 milyard dollarlıq yardım istədi. Yəni bu qədər həssas vəziyyətdə uzunmüddətli strategiyalar hazırlayıb həyata keçirmək və nəticədə vəziyyəti aqrar inkişafa yönəltmək də real görünmür.
İndiki halda hökumət məsələyə müdaxilə etməli, daxili tələbatı ödəməyən məhsulların ixracı məhdudlaşdırılmalı, süni qiymət artımına nəzarət gücləndirilməli və Rusiyanın ona edilən yaxşılığı bir anda unudacağı göz ardı edilməməlidir. (Rusiya heç vaxt yaxşı qonşu olmayıb, olmayacaq da. Buna inananlar yanılırlar)”
