Uşaqlıqda zövq üçün qazanılmış sadə bir vərdişin təsiri illər sonra da davam edə bilər. Tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, bu vərdişi gənc yaşda inkişaf etdirən uşaqlarda daha ardıcıl idrak bacarıqları və zehni davranışlar olur. Uşaqlıqda qazanılan bəzi vərdişlər yetkinlik yaşına çatana qədər davam edən təsirlərə malik ola bilər.
Bizim.Media xəbər verir ki, Kembric Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan hərtərəfli bir araşdırma erkən yaşda kitab oxumağa başlayan uşaqlarla bağlı diqqətəlayiq nəticələr ortaya qoyub.
ABŞ-da 100.000-dən çox uşağın məlumatlarını təhlil edən araşdırma erkən yaşlarında zövq almaq üçün kitab oxuyan uşaqların yeniyetməlik dövründə daha yaxşı idrak bacarıqlarına sahib olduqlarını müəyyən edib.
Tədqiqatçılar 9-10 yaşlarından erkən yetkinlik yaşına qədər izlənilən uşaqların məlumatlarını araşdırıblar.
İştirakçılar iki kateqoriyaya bölünüb: 2-9 yaşları arasında zövq üçün oxumağa başlayanlar və bu vərdişi sonradan inkişaf etdirənlər və ya heç vaxt inkişaf etdirməyənlər.
Erkən yaşlarında oxumağa başlayan uşaqlar şifahi öyrənmə, yaddaş və nitq inkişafını ölçən testlərdə daha yüksək bal toplayırlar. Bu uşaqlar həmçinin daha yaxşı akademik göstəricilərə malik olurlar.
Tədqiqat kitab oxumaqla təkcə idrak bacarıqları ilə deyil, həm də zehni rifah arasında əlaqə olduğunu aşkar edib.
Erkən yaşlarından kitab oxumağa başlayan uşaqlarda stress və depressiya simptomları daha az müşahidə olunub və diqqət yetirmə bacarıqları daha güclü olub. Həmçinin, onlarda aqressivlik və itaətsizlik kimi davranış problemlərinin nisbəti daha aşağı olub.
Digər diqqətəlayiq tapıntı isə ekran istifadəsi ilə bağlı idi.
Kiçik yaşlarında oxuma vərdişi inkişaf etdirən uşaqların yeniyetməlik dövründə televizor, telefon və planşet qarşısında daha az vaxt keçirdiyi aşkarlanıb. Bu qrupun daha çox yatdığı da müəyyən edilib.
Tədqiqatçılar həmçinin uşaqların beyin skanlarını da araşdırıblar. Onlar erkən yaşlarından kitab oxumağa başlayan yeniyetmələrin müəyyən beyin nahiyələrində daha böyük ümumi sahə və həcmə malik olduqlarını aşkar ediblər.
Fərqlərin müəyyən edildiyi sahələrin diqqət, davranış və zehni sağlamlıqla yanaşı, idrak funksiyaları ilə də əlaqəli olduğu aşkar edilib.
Kembric Universitetinin professoru Barbara Sahakian oxu vərdişlərinin uşaqlıqdan təşviq edilməli olduğunu vurğulayaraq, bunun üçün heç vaxt gec olmadığını bildirib.
Tədqiqatın ən təəccüblü nəticələrindən biri oxuma vaxtı ilə bağlı olub.
Araşdırmalar göstərir ki, uşaqlıq dövründə zövq üçün oxumağın optimal vaxtı həftədə təxminən 12 saatdır. Bu miqdarı aşmaq faydaları əhəmiyyətli dərəcədə artırmayıb; əslində, idrak testlərindəki ballar azalmağa başlayıb.
Tədqiqatçılar bunun səbəbini bilmirlər. Mümkün bir izahat, çoxlu kitab oxuyan uşaqların fiziki fəaliyyət, idman və dostları ilə ünsiyyət kimi beyin inkişafı üçün vacib olan digər fəaliyyətlərə daha az vaxt sərf etmələridir.
Tədqiqatın nəticələri uşaqların oxu vərdişlərinin durmadan azaldığı bir dövrə təsadüf edir.
ABŞ Milli Təhsil Statistikası Mərkəzinin məlumatlarına görə, 2025-ci ildə doqquz yaşlı uşaqların yalnız 37 faizi demək olar ki, hər gün istirahət üçün kitab oxuduğunu bildirib.
Bu nisbət 2020-ci ildə 42 faiz, 1984-cü ildə isə 53 faiz təşkil edib. Əyləncə üçün az və ya heç kitab oxumayan uşaqların faizi də 2025-ci ildə 17 faizə yüksəlib.
Oxumağın təsirləri yalnız uşaqlıq dövrü ilə məhdudlaşmır. Əvvəlki tədqiqatlar göstərir ki, böyüklərdə oxumaq stressin azalması, istirahətin artması və empatiya bacarıqlarının yaxşılaşması ilə əlaqələndirilir.
Yaşının sonrakı dövrlərində aparılan araşdırmalar göstərir ki, oxumaq kimi zehni stimullaşdırıcı fəaliyyətlər idrakın azalması və bəzi neyrodegenerativ xəstəliklərin daha aşağı riski ilə əlaqələndirilir.
Bizim.Media
