Bu özbaşınalığın qarşısını alın! ”“ Nizami Məmmədov

Bir müddət əvvəl mətbuat vasitəsilə ölkə başçısına, Ədliyyə nazirinə və digər rəhbər şəxslərə müraciət edən ixtiraçı alim Nizami Məmmədov mülkiyyət hüququnun qəsb edildiyini bildirmiş, onların bu məsələyə müdaxilə etməsini arzulamışdı. Həmin müraciətin üzərindən xeyli zaman keçib. Görəsən, dövlət yetkililərinin bu müraciətə cavabı necə olub? 

Bu suala aydınlıq gətirmək üçün ixtiraçı alimlə görüşdük. Nizami müəllimlə söhbətimizi Moderator.az oxucularına təqdim edirik. İxtiraçı alimin ilk sualımıza cavabı belə oldu:

-Təəssüf ki, hələ də müraciətimə cavab verən olmayıb. Ümumiyyətlə, vətəndaş sorğularına dövlət yetkililərinin etinasız yanaşması yaxşı hal deyil. Dövlət adamları vətəndaşa xidmət etmək, onların problemlərini həll etmək üçün vardırlar. Hüququ məmurlar tərəfindən pozulan, məhkəmələr tərəfindən göz ardı edilən vətəndaş nə etməlidir? Bu ölkədə öz hüququnu bərpa etmək mexanizmi nədir? Bir tərəfdən kiçik məmurların özbaşınalığı, digər tərəfdən dövlət yetkililərinin bu özbaşınalığa biganəliyi Azərbaycan üçün yaxşı heç nə vəd etmir. Sanki vətəndaşlar öz hüquqlarını bərpa etmək üçün qeyri-qanuni hərəkətlər etməyə təşviq olunur. Halbuki dövlətin təyinatı məhz bu halların qarşısını almaqdan ibarətdir. Dövlət mexanizmi isə öz təyinatı üzrə hərəkət etmir.

-Sizcə, vətəndaşın şikayətlərinə biganəlik, hüquqlarının pozulmasına yaradılan şərait bizə nə vəd edir?

-Bilirsinizmi, insanlıq tarixinə nəzərə salanda bütün müharibələrin mülkiyyət üzərində baş verdiyini görürük. Bu gün də müharibələrin əsas səbəbi mülkiyyətlə bağlıdır.  Din fərqliliyi, etnik ayrıseçkilik və bu kimi digər amillər sadəcə həmin müharibələrin bəhanəsi olub. İnsan oğlunu bir-birinin qanına susamasına təşviq edən başlıca məsələ mülkiyyətə sahib olmaq duyğusudur. O, ya başqasının mülkiyyətinə göz dikdiyi, ya da öz mülkiyyətini qorumaq üçün savaşıb. Demək istəyirəm ki, insan oğlu öz  mülkiyyəti uğrunda hər şeyə getməyə qadirdir. Dövlət də məhz bu mübahisələrin qarşısını almaq, sosial münasibətləri tənzimləmək üçün yaradılıb. Qanunlar ona görə kəşf olunub. Dövlət insanın əsas maddi varlığı olan mülkiyyət toxunulmazlığına təminat verməlidir. Əks təqdirdə cəmiyyət bir çox sosial bəlaların girdabına düşə bilər. Nəticədə ölkədə var olan stabilliklər pozular, birgə yaşayışın təməli olan qanunvericilik sistemi tənəzzülə uğrayar. Bütün dövlətlərin, hətta qüdrətli imperiyaların çöküşü məhz bununla başlayıb. Təsadüfi deyil ki, Atatürk bunları nəzərə alıb deyib: - “Ədalət mülkün təməlidir”x9d. Yəni, bütün siyasi sistemlərin mövcudluğu vətəndaşın öz dövlətinin ədalətinə inanışına söykənir.

- Nizami bəy, bu gün bütün dövlət yetkililəri ölkəmizin siyasi xarakterindən danışanda bildirirlər ki, bizdə hüququn aliliyi mövcuddur, vətəndaş hüquq və azadlıqları tam mənasilə təmin olunub. Siz isə adi bir mülkiyyət hüququnuzu bərpa edə bilmirsiniz. Yəqin ki, sizin kimi eyni vəziyyətlə üzləşən minlərlə insan var. Elədirsə, ölkəmizdə hansı azadlıqlar var?

-Məsələ burasındadır ki, bütün hüquq və azadlıqların təməlində mülkiyyət toxunulmazlığı dayanır. Bütün hüquqlar mülkiyyət toxunulmazlığını daha yaxşı təmin etməyə xidmət edir. İnsanın mülkiyyəti zorla əlindən alınırsa və o, öz haqqını bərpa edə bilmirsə, daha hansı hüquqdan söhbət gedə bilər? Siyasi mahiyyətindən asılı olmayaraq bütün dövlətlər mülkiyyətin toxunulmazlığı prinsipinə hörmətlə yanaşıb. Çünki dövlətin özünün mövcudluğu elə bunu qorumaq üçündür.

-Doğrudan da elədir. Çar Rusiyası imperiya idi. Monarxist bir quruluşa sahib idi. Çar istədiyi hər şeyi təbəələrinin əlindən ala bilərdi. Amma onun Azərbaycan kimi müstəmləkəsində milyonerlər ortaya çıxmışdı. Həyətindən neft çıxan istənilən təbəə birdən-birə milyoner olurdu. Çar isə bütün imkanlarına baxmayaraq o mülkiyyəti təbəələrinin əlindən almırdı. İndisə sizin kimi tanınmış, siyasi çevrələrdə əlaqələri olan bir alim öz mülkiyyətini qoruya bilmir...

-Biz bəzən  monarxiyayla, diktaturayla, avtoritarizmi qarışdırırıq. Monarxiya, diktatura özbaşınalıq, anarxiya demək deyil. Monarxiyada dövlət yetkisinin başqasına ötürülməsinin şəkli önəmlidir. Diktatura idarəetmənin bir formasıdır. Onların hər biri cəmiyyətin dəyərlərinə sayqıyla yanaşıb, hər kəsin təməl, fundamental hüquqlarını qoruyub. Ümumiyyətlə dövlət adı daşıyan bütün siyasi sistemlər fundamental azadlıqlara önəm verib. Monarxiyada monarx tam mənasıyla külli-ixtiyar sahibi deyildi. O, başqalarının mülkiyyət hüquqlarına hörmət etməsəydi, öz mülkiyyətinin taleyi də şübhə altına düşərdi. Bayaq dediyim kimi mülkiyyətə, fundamental azadlıqlara münasibət əslində dövlətin davamlılığını təmin edən başlıca amildir. Vətəndaşın fundamental hüquqlarına sayqı göstərilməyən yerdə onun dövlətə duyduğu ehtiyac aradan qalxır. Hər şeyi öz gücüylə həll etməyə çalışır. Beləcə, dövlət sisteminin özü dağılır. Ona görə də dövlətin əsl sahibləri hüquq və azadlıqların təminat altına alınmasında maraqlı olurlar. Bu gün də əslində Azərbaycanda ortaya çıxan ən böyük problem dövlətin məsələlərə münasibətinin qeyri-müəyyənliyidir. Monarxiyalarda, diktaruralarda dövlət qanun hazırlayaraq hadisələrə öz münasibətini ortaya qoyurdu. Vətəndaşlar da bu qanunları bilir, öz addımını ona görə atırdılar. Bu gün Azərbaycan hakimiyyəti də qanunlarıyla hadisələrə öz münasibətini elan etməlidir ki, vətəndaş da buna görə atacağı addımı bilsin. Qanunlar başqa, məmumrlar başqa şey deməməlidir. Buyursunlar, ya qanunda yazsınlar ki, icra hakimiyyəti istədiyi adamı aladada, pulunu, mülkiyyətini əlindən ala bilər, ya da qanunən vətəndaşa verilmiş hüquqları təmin etsinlər. Nə yazıq ki, bu gün Azərbaycan SSRİ-dən qalma ənənələrlə idarə olunur. Qanunlar kağız üzərində qalır. Bu da nəticə etibarilə xoşagəlməz halların yaranmasına səbəb olur. Azərbaycan qanunları vətəndaşlara hər cür hüquqların verildiyini iddia edir. Bunun kağız üzərində qaldığını sübut etmək üçün uzun araşdırmalara ehtiyac yoxdur. Vətəndaşların mülkiyyət hüquqlarının nə dərəcədə təmin olunduğun nəzər salmaq kifayətdir. Nə qədər ki, bu ölkədə mülkiyyət toxunulmaz deyil, heç bir hüquq və azadlıqdan söhbət gedə bilməz.

-Hakimiyyət yetkililərinə yazdığınız məktubların, etdiyiniz müraciətlərin cavabsız qalacağını güman edirdinizmi?

-Açığını desəm, etmirdim. Bu gün də inanıram ki, müraciətlərim öz nəticəsini verəcək. Mən kiçik məmurlarımızın bəzi özbaşınalıqları dövlət yetkililərindən xəbərsiz etdiklərinə inanmaq istəyirəm. Bilirsinizmi, bu gün biz dünya dövlətlərini Qarabağ məsələsinə ikili standartlarla yanaşmaqda ittiham edirik. Haqlı olaraq qeyd edirik ki, Ermənistan Azərbaycan torpaqlarını işğal edib və niyə dünya birliyi bu hadisəyə biganə yanaşır? Mahiyyət etibarilə mənim başıma gələnlər də eyni xarakterdədir. İcra hakimiyyətinin bəzi məmurları ölkədə yoxluğumdan istifadə edib torpağımı 3 yerə bölərək satıb. Mən də bu barədə hakimiyyət təmsilçilərini xəbərdar edirəm. Vətəndaşın mülkiyyət toxunulmazlığına barmaqarası baxan, onun mülkiyyətini qəsb edən icra nümayəndəsinin erməni separatçılarından nə fərqi var? Niyə bu məsələyə ikili standartlarla yanaşırsınız? Axı icra hakimiyyətinin nümayəndələri sizin yerlərdəki təmsilçiləriniz, iradənizdir. Onların atdıqları addımlar sizin adınıza yazılır. Bu özbaşınalığın qarşısını alın!

-Bu gün dövlət məmurlarının əksəriyyəti mülkiyyət sahibləridir. Mülkiyyətin toxunulmazlığı prinsipi ilk növbədə onların da marağına uyğundur. O zaman hakim dairələr niyə bu hüququn təmin olunması ənənəsinin yaranmasında maraqlı deyillər?

-Mülkiyyət toxunulmazlığını hakimiyyət təmin edir. Amma mülkiyyət özlərinin olanda. Halbuki bu prinsip bütün vətəndaşlara şamil olunmalıdır. Bu zaman dövlətimiz də inkişaf edər, dünya birliyində öz layiq olduğu yeri alar. Bu gün bəzi məqamlarda haqlı olaraq barmaq silkələdiyimiz ABŞ-ı ABŞ edən mülkiyyət hüququna və digər fundametal azadlıqlara göstərdiyi sayqıdır. Bu dövlətin təməl prinsipləri məhz bu əsaslara söykəndiyi üçün o, dünyanın ağasına çevrilib. Azərbaycan da bəzi məsələlərdə ondan dərslər almalıdır.

-Son zamanlar dünya bazarında neftin qiymətinin düşməsiylə ölkəmiz yeni bir mərhələyə sürüklənir. Artıq büdcəmizə əvvəlki kimi neft pulları axmayacaq. Hakimiyyət alternativ iqtisadi sahələr fikirləşməlidir. Bunun üçün isə ilk növbədə mülkiyyətə münasibəti dəyişməlidir ki, ölkə iqtisadiyyatı inkişaf etsin. Sizcə, hökumət yeni mərhələdə arzuladığınız mülkiyyət toxulmazlığını təmin edəcəkmi?

-Sözsüz ki, neftin qiymətinin aşağı düşməsi tək bizim məkanda deyil, dünyada yeni bir mərhələnin başlanmasını tələb edir. Azərbaycanın neft istehsalı da ildən ilə azalır. İndi ölkəyə xarici kapitalın cəlb olunmasının yeni yolları axtarılmalıdır. Azərbaycandakı siyasi-iqtisadi şərait isə investisya mühiti üçün uyğun deyil.    Ã–z vətəndaşının mülkiyyətinin toxunulmazlığını tanımayan bir dövlət başqalarının mülkiyyətinə necə baxa bilər?  Fikrimcə, yeni iqtisadi mühit üçün bir çox islahatlar aparılmalıdır. İlk islahat isə mülkiyyət toxunulmazlığına münasibətdən başlamalıdır. Bu zamana kimi neft gəlirləri kifayət qədər ölkə ehtiyaclarını təmin edirdi. Ona görə də qeyri-neft sektorlarının inkişafına barmaqarası baxılırdı. Yüngül sənaye ümumiyyətlə inkişaf etdirilmədi. Ərzaq sənayesi qismən inkişaf edib. Dövlət məmurları korrupsiyaya bulaşmaq nəticəsində daha rahat qazanc əldə edə bilirdilər. İndi korrupsiya siyasətinin davam etdirilməsi sadə vətəndaşları daha çox müflisləşdirə bilər. Bu da nəticə etibarilə sosial narazılıqlara zəmin hazırlayır. Köklü, ardıcıl və planlaşdırılmış islahatlar aparılmalıdır.

 -Hansı islahatları nəzərədə tutursunuz?

-İlk növbədə ölkədə azad iqtisadi rəqabət şəraiti yaradılmalıdır. Ölkə iqtisadiyyatı bir ovuc monopolistin əlindədirsə və bu monopolistlər birbaşa dövlətin idarəetmə orqanlarıyla əlaqədardırlarsa, ölkənin idarə olunması onların intellektual səviyyəsindın asılıdırsa bu prinsip birmənalı şəkildə pozulur. Azad iqtisadi rəqabət orta və xırda burjaziyanın inkişafı üçün hüquqi-iqtisadi şərait yaratmaqdan keçir. Orta təbəqənin inkişafı ölkədə 30%-dən artıq olmalıdır ki, cəmiyyətimizdəki sosial uçurum aradan qalxsın. Bu istənilən ölkənin siyasi stabilliyinin qarantıdır. Sosial təbəqələr arasında amortazasiya rolunu oynayır.

 - Azərbaycan hakimiyyətinin də öz məntiqinə görə, orta təbəqəsi var. Bu, mütəlif idarələrdə işləyən xırda məmurlardır. Korrupsiyadan onlara da pay düşdüyündən piz yaşamırlar da. Yəqin ki, sayları 30%-i də keçər. Sizin bu məsələyə münasibətiniz necədir?

(ardı var)