Bir vaxtlar gənc kişilər üçün ailə qurmaq, övlad sahibi, ev-eşik yiyəsi olmaq ən ümdə məsələ sayılırdı, çünki bütün bunlar olmadan bir kişi natamam görünürdü. Bu gün isə mənzərə dəyişib: sosial şəbəkələrdə, gündəlik söhbətlərdə gəncləri dilləndirəndə uşaq istəməyən kişilərin sayının getdikcə artdığını görürük.
Buna ilk səbəb kimi sosial vəziyyəti göstəririlər ki, amma maddi rifahı yerində olan gənclər yaxasını daha çox ələ verməyənlərdir.
O zaman problem nədədir? Gənc kişilər niyə məsuliyyətdən qaçırlar?
Sosioloqlar deyirlər ki, məsələ çoxlarının düşündüyü kimi maddiyat, alimentdən yayınma, azadlıq istəyi, uşağın gətirəcəyi məsuliyyət deyil, bütövlükdə oğlanların ailə sözünün özündən diksinməsidir.
“İllərlə işləyib uşaq böyüdəcəm, bütün həyatımı ona həsr edəcəm. Sonra böyüyüb öz həyatını yaşayacaq. Bəlkə məni bayramdan-bayrama görəcək. Bəlkə də sabah miras üstündə qardaşı ilə düşmən olacaq. Bütün bunlara dəyərmi?” – bunu sosial şəbəkədə ali təhsilli, işi-təminatı yerində olan 29 yaşlı bir gənc istifadəçi yazır.
Bu ümumiləşdirilmiş obrazda çox gəncin düşüncələrinin ehtivası var. Bu suallar virus kimi getdikcə daha çox gəncin beynini ələ keçirir.
Aliment qorxusu məsələnin yalnız bir hissəsidir
Boşanma ehtimalı, aliment öhdəliyi və uşağın ta əli çörək tutana qədər maddi məsuliyyəti, şübhəsiz, onları düşündürür. Çünki evliliklərin daimiliyinə, münasibətlərin sabitliyinə inam azalıb. Bu günün gəncləri ənənəvi ailə modelindən qaçırlar. Onlar uşağı həyatın təbii davamı yox, uzunmüddətli məsuliyyət, xərc və şəxsi azadlığın məhdudlaşması kimi görürlər.
Müasir gəncin bu günkü həyatı ata-babalarından fərqlənir. Onların tək dərdi Peyğəmbər vəsiyyəti olan “Oğul böyüt, ev tik, ağac ək” deyil. Bu günün nəsil davamçısı özünün ilkin borcunu unudub seçimlər arasında başını itirib. Karyera, səyahət, şəxsi inkişaf, maddi rahatlıq, hobbilər və fərdi azadlıq onun üçün ailədən vacibdir.
Qərb cəmiyyətlərində geniş yayılan fərdiləşmə və uşaqsız ailə modelləri də bu dəyişikliklərin bir hissəsidir. Amma bütün məsələni “Qərbin təsiri” ilə izah etmək də yetərli deyil. Gec qurulan karyera, nikah yaşının yüksəlməsi və münasibətlərə inamın dəyişməsi hazırda dünyəvi problemdir. Əslinə baxanda gənc kişi uşağa yox, uşaqlı həyatın gətirəcəyi qeyri-müəyyənliyə “yox” deyir.
Bəlkə də problem uşaqlarda yox, gördüyümüz ailə modelindədir...
Uşaqlıqdan valideynlərinin davamlı mübahisəsini görən, boşanmanın ağır nəticələrini yaşayan və ya ailədə sevgidən çox “sənin üçün bu qədər əziyyət çəkmişəm”, “sənə görə dözdüm”, “balalarım olmasaydı baş götürüb gedərdim” və s. bu kimi cümlələri, daha doğrusu minnəti eşidən insan üçün ailə romantik gələcək yox, ağır məsuliyyət və artıq yük kimi görünə bilər. Üstəlik, cəmiyyətdə valideynlik çox vaxt fədakarlıq və borc olaraq alına yazılır. Az eşitməmişik, “Uşaq böyüdürsən ki, sabah sənə baxsın”, “Bu qədər xərc çəkmişəm, oxutmuşam, əvəzini çıxmalısan” kimi minnətlər... Bu cümlələrin ağırlığı övladın qəlbində olan sevgi və mərhəmətin məhvinə yönəlir.
Onsuz da sevgi ilə böyüdülmüş, övlad məsuliyyətini anlayan və genetik olaraq bu coğrafiyanın insanları valideynə yaşlanarkən baxmağı özünə borc bilir, amma bunu bu qədər maddi şəkildə xatırlatmaq onu nəinki öz valideynindən uzaqlaşdırır, gələcəkdə özünün də ata olmasında tərəddüd yaşadır. Artıq ehkam kimi oturuşmuş ailə ağırlığını bundan sonrakı həyatında daşımaq istəmir. Valideyn-övlad münasibətindən çox qarşılıqlı borc müqaviləsinə çevrilmiş bir mentaliteti inkar edir.
Bu artıq yalnız şəxsi məsələ deyil
Bir insanın uşaq sahibi olmaq istəməməsi onun şəxsi seçimidir. Lakin cəmiyyətin böyük bir hissəsi eyni qərarı verməyə başlayırsa, məsələ artıq sosial və demoqrafik xarakter alır. Azalan doğum səviyyəsi gələcəkdə əmək bazarından tutmuş əsgəri xidmət məsələsinə qədər narahatlıq doğurur, demoqrafik çöküşə aparır. Ona görə də gəncləri sadəcə “eqoist”, ailə dəyərlərindən uzaq” adlandırmaqla problemi həll etmək mümkün deyil. Bəlkə də onlar uşaq istəyirlər, sadəcə qorxduqları gələcəkdə uşaq böyütmək istəmirlər.
Şəfiqə Şəfa, Bizim.Media
