Xatirələrdə yaşayan ömür: Zərifə Əliyeva fenomeni

Bu dünyadan köçən, lakin yaddaşlarda yaşayan insanları zaman-zaman xatırlamaq bir xalqın mənəvi yaddaşının canlı qalmasının göstəricisidir. Belə şəxsiyyətlər yalnız öz həyatları ilə deyil, həm də təmsil etdikləri dəyərlərlə millətin gücünü, potensialını və gələcək istiqamətini göstərirlər. Bu mənada Zərifə Əliyeva təkcə görkəmli alim deyil, həm də Azərbaycan ziyalısının parlaq siması kimi tarixdə özünəməxsus yer tutur.

Ziyalı ailəsində formalaşan böyük şəxsiyyət

1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində dünyaya göz açan Zərifə xanımın taleyi elə doğulduğu ailədən etibarən xüsusi bir istiqamət aldı. Onun atası – görkəmli dövlət və ictimai xadim Əziz Əliyev – təkcə siyasi fəaliyyətinə görə deyil, həm də elmə, maarifçiliyə və insanlara xidmət nümunəsi ilə seçilirdi.


Bu ailə mühiti Zərifə xanımın dünyagörüşünün formalaşmasında həlledici rol oynadı. Evdə tez-tez dövrün ən nüfuzlu ziyalılarının – Üzeyir Hacıbəyov, Müslim Maqomayev, Bülbül, Səməd Vurğun kimi şəxsiyyətlərin iştirakı ilə formalaşan mənəvi mühit onun həyat yoluna təsirsiz ötüşmədi. Bu mühitdə böyüyən Zərifə xanım tədricən yalnız elmə deyil, həm də cəmiyyət qarşısında məsuliyyətə əsaslanan bir həyat fəlsəfəsi formalaşdırdı.

Elm yolunun başlanğıcı: çağırışdan doğan seçim

Zərifə Əliyevanın tibb sahəsini seçməsi sadəcə şəxsi marağın deyil, dövrün tələbinin nəticəsi idi. 1940–1950-ci illərdə Azərbaycanda geniş yayılmış traxoma xəstəliyi minlərlə insanın görmə qabiliyyətini təhlükə altına almışdı. Bu vəziyyət gənc tədqiqatçını məhz bu istiqamətdə çalışmağa sövq etdi.


O, yalnız nəzəri araşdırmalarla kifayətlənmədi. Respublikanın müxtəlif bölgələrinə səfərlər edərək xəstəlik ocaqlarını araşdırdı, həkimlərə mühazirələr oxudu, əhali arasında maarifləndirmə işləri apardı. Onun sintomisin tətbiqi ilə bağlı apardığı tədqiqatlar traxomanın müalicəsində ciddi dönüş yaratdı. Bu fəaliyyətin nəticəsi olaraq müdafiə etdiyi dissertasiya təkcə elmi nailiyyət deyil, həm də sosial problemə verilən praktik cavab idi.

Elmdə yeni istiqamət: peşə oftalmologiyası necə yarandı?

Zərifə xanım Əliyevanın elmi fəaliyyəti zaman keçdikcə daha geniş miqyas aldı. O, oftalmologiyada demək olar ki, araşdırılmamış sahəyə – görmə orqanının peşə patologiyasına yönəldi. Bu istiqamət sənaye inkişafının sürətləndiyi bir dövrdə xüsusilə аktual idi.


Alim kimya və sənaye müəssisələrində çalışan insanların görmə orqanına təsir edən amilləri sistemli şəkildə tədqiq etdi. O, laboratoriyalarda deyil, birbaşa istehsalat sahələrində müşahidələr apararaq elmi nəticələr əldə edirdi. Bu yanaşma onun tədqiqatlarını daha real və tətbiq oluna bilən etdi.

Onun təşəbbüsü ilə yaradılan elmi-tədqiqat laboratoriyaları və yazdığı monoqrafiyalar – “Şin istehsalında gözün peşə patologiyası”, “Xroniki yod intoksikasiyası zamanı oftalmologiya” kimi əsərlər – bu sahənin əsas elmi bazasını formalaşdırdı. Nəticədə Zərifə Əliyeva peşə oftalmologiyası istiqamətinin banilərindən biri kimi qəbul olundu.

Alimlikdən müəllimliyə: elmi məktəbin formalaşması

Zərifə Əliyevanın fəaliyyətinin ən mühüm tərəflərindən biri də onun pedaqoji fəaliyyəti idi. O, yalnız elmi tədqiqat aparan alim deyil, həm də gələcək nəsil həkimlərin formalaşmasına töhfə verən müəllim idi.


Onun rəhbərliyi altında onlarla gənc alim yetişdi. O, tələbələrinə yalnız bilik ötürmürdü – eyni zamanda həkim etikası, məsuliyyət və insanlara yanaşma kimi dəyərləri aşılayırdı. Bu baxımdan onun fəaliyyəti təkcə tibbi deyil, həm də mənəvi məktəb kimi qiymətləndirilir.

Onun müəllifi olduğu “Terapevtik oftalmologiya”, “Herpetik göz xəstəlikləri” və digər əsərlər bu gün də tibb təhsilində mühüm yer tutur.

Şəxsiyyət və insanlıq: həkimlikdən böyük missiya

Zərifə Əliyevanın həyat fəlsəfəsinin mərkəzində insan dayanırdı. O, həkim peşəsini sadəcə bir ixtisas kimi deyil, insanlara xidmətin ali forması kimi qəbul edirdi. Onun məşhur fikirlərindən biri bunu aydın ifadə edir: “həkim insanlardan ayrılmamalı, onların dərdinə şərik olmalıdır”.


Bu yanaşma onu həmkarları və xəstələri arasında xüsusi nüfuza sahib etmişdi. Onun qayğıkeşliyi, sadəliyi və səmimiyyəti elmi uğurları qədər yadda qalan keyfiyyətlər idi.

Qayğıkeş ana, mükəmməl ailə dəyərləri

Zərifə Əliyeva Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyat yoldaşı, ən yaxın silahdaşı idi. Bu münasibət yalnız ailə çərçivəsində qalmır, eyni zamanda dövlətçilik tarixində də öz əksini tapırdı. Zərifə xanım çətin və məsuliyyətli dövrlərdə Heydər Əliyev üçün mənəvi dayaq rolunu oynayırdı. 


Elmi-pedoqoji, tibbi fəaliyyəti ilə adını tarixə yazdıran Zərifə xanım Əliyeva həm də qayğıkeş ana idi. Zərifə xanımın 90 illik yubileyinə həsr olunmuş təntənəli mərasimdə çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bildirmişdi:

 "Zərifə xanım böyük lider, Ulu Öndər Heydər Əliyevin ömür-gün yoldaşı idi. Bütün işlərdə ona dayaq olurdu, onu dəstəkləyirdi. Ailəmizdə olan ab-hava, mühit, valideynlər arasında olan münasibətlər, əlbəttə ki, bizi də tərbiyə edirdi. Yəni, ailədə tərbiyəni valideynlərin münasibətlərini görərək alırdıq. Əlbəttə, 1970-ci illərdə - Heydər Əliyev Azərbaycanda birinci katib vəzifəsində işlədiyi dövrdə Heydər Əliyevin həyat yoldaşının, əlbəttə ki, müxtəlif imtiyazları və üstünlükləri ola bilərdi. Ancaq Zərifə xanım çox sadə bir insan idi, heç vaxt büruzə vermirdi ki, Heydər Əliyevin - birinci katibin həyat yoldaşıdır. Həmişə onun yanında sadə insanlar olurdu. O, həmişə sadə insanların əhatəsində olurdu. Çox təvazökar idi".

Zamanı aşan irs və əbədi xatirə

1985-ci il aprelin 15-də Moskvada vəfat edən Zərifə Əliyeva müstəqil Azərbaycanın bugünkü reallıqlarını görməsə də, onun qoyduğu irs dövlətimizin inkişafında mühüm rol oynadı. Onun elmi tədqiqatları, yetişdirdiyi kadrlar, yazdığı əsərlər və formalaşdırdığı dəyərlər bu gün də yaşayır.








Bizim.Media