Müasir dövrdə bütün dünyada, o cümlədən Avrasiya məkanında müstəqillik əldə etmiş və beynəlxalq münasibətlərin subyektinə çevrilmiş hər bir müstəqil dövlət özünün geosiyasi statusunu və fəaliyyət normalarını, milli inkişaf və təhlükəsizlik məsələlərini, milli maraq dairələrini və hədəflərini öyrənir, ölkəsinin daxili və xarici aləmdən qaynaqlanan geosiyasi, geoiqtisadi və hərbi-geostrateji maraqlarının qorunması mexanizmlərini təklif edir, milli təhlükəsizlik və hərbi doktrinalarının yaradılması və s. strateji vəzifələrin reallaşdırılması ilə məşğul olur.
Bu mÉ™nada AzÉ™rbaycan Respublikası Prezidentinin ictimai siyasi-mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™r üzrÉ™ kömÉ™kçisi, Prezident Administrasiyasının ictimai-siyasi mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™r şöbÉ™sinin müdiri, tarix elmlÉ™ri doktoru, professor Æx8fli HÉ™sÉ™novun yenicÉ™ çapdan çıxmış “AzÉ™rbaycanın geosiyasÉ™tiâ€x9d adlı dÉ™rsliyi müasir dövrdÉ™ bu mÉ™sÉ™lÉ™lÉ™rin tÉ™dqiq olunması sahÉ™sindÉ™ yeni bir istiqamÉ™t açır.
Professor Æx8fli HÉ™sÉ™novun bu dair sanballı É™sÉ™ri müstÉ™qilliyimiz dövründÉ™ AzÉ™rbaycanın hÉ™m milli inkiÅŸaf, hÉ™m dÉ™ tÉ™hlükÉ™sizlik siyasÉ™tinin öyrÉ™nilmÉ™si baxımından çox dÉ™yÉ™rli bir tÉ™dqiqat iÅŸidir.
Kitabda qeyd edilir ki, dünyanın geosiyasi reallıqlarına və təhlükəsizlik sistemlərinə ən çox təsir göstərən və fərqli xüsusiyyətlər gətirən amillərdən biri də Avrasiyada Xəzər-Qara dəniz hövzəsi, Orta Asiya və Cənubi Qafqazda yeni müstəqillik əldə etmiş dövlətlərin milli inkişaf və təhlükəsizlik sahəsində həyata keçirdikləri geosiyasət hesab olunur.
Müəllif göstərir ki, gənc müstəqil dövlət kimi ölkəmizin dünya birliyində tutduğu mövqe və qazandığı nüfuz onun beynəlxalq və regional səviyyələrdə reallaşdırdığı milli inkişaf strategiyasından, həyata keçirdiyi geosiyasətin çevikliyindən, səmərəliliyindən və beynəlxalq aləmlə yaratdığı geosiyasi münasibətlərdən asılıdır.
Azərbaycanın Avropa və Asiyanın nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin kəsişmə nöqtəsində, geosiyasi, hərbi-geostrateji və geoiqtisadi cəhətdən mühüm əhəmiyyət kəsb edən, enerji ehtiyatları ilə zəngin Avrasiya məkanında yerləşməsi onun beynəlxalq, regional və milli maraqlarının əsas istiqamətlərinin, eləcə də mexanizmlərinin müəyyənləşməsinə həlledici təsir göstərir.
Professor Æx8fli HÉ™sÉ™nov kitabın É™vvÉ™lindÉ™ AzÉ™rbaycanın qÉ™dim zamanlardan Birinci Dünya müharibÉ™sinÉ™ qÉ™dÉ™rki geosiyasi vÉ™ziyyÉ™ti, eyni zamanda, bu dövrdÉ™ regiondakı geosiyasi vÉ™ziyyÉ™t vÉ™ xarici dövlÉ™tlÉ™rin fÉ™aliyyÉ™ti, AzÉ™rbaycanın müstÉ™qilliyinin elan edilmÉ™si vÉ™ onun CÉ™nubi Qafqazın geosiyasi vÉ™ziyyÉ™tinÉ™ tÉ™siri geniÅŸ tÉ™hlil edilir. Bununla yanaşı, müharibÉ™nin baÅŸa çatmasından sonra CÉ™nubi Qafqazda geosiyasi vÉ™ziyyÉ™tin dÉ™yiÅŸmÉ™si, Xalq CümhuriyyÉ™ti hökumÉ™tinin diplomatik manevrlÉ™ri vÉ™ CümhuriyyÉ™tin iflası sÉ™bÉ™blÉ™ri araÅŸdırılıb.
XX əsrin sonunda Azərbaycan Respublikası müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra dövlətçiliyini inkişaf etdirərək möhkəmləndirmək üçün tarixi fürsət əldə etmiş oldu. Azərbaycanın geosiyasəti və beynəlxalq aləmlə münasibətlərinə dair sistemli şəkildə araşdırılmış kitabda ilk öncə Azərbaycanın müasir milli inkişaf strategiyasının mahiyyəti açıqlanır, səciyyəvi cəhətləri, vəzifələri və hədəfləri öyrənilməklə yanaşı, əsas mərhələləri və xarakterik xüsusiyyətləri izah edilir. Bundan əlavə, ölkəmizin geosiyasi statusu, müasir geosiyasi inkişaf xüsusiyyətləri, geosiyasi fəaliyyət kodeksi, eləcə də XXI əsrdə Azərbaycanın qarşısında dayanan əsas geosiyasi vəzifələr və perspektivlər açıqlanır.
Kitabın Azərbaycanın beynəlxalq aləmlə geosiyasi münasibətlərinə həsr edilmiş ikinci bölməsində Avrasiyanın ümumi geosiyasi xarakteristikası və müasir vəziyyəti təhlil edilməklə yanaşı, Avrasiyanın regional geosiyasi vəziyyətinə təsir göstərən fərqli maraqlar sistemi, transmilli, regional və milli hədəflər göstərilir, ABŞ-ın, Türkiyənin, Rusiyanın, Avropa İttifaqının və digər aparıcı dünya dövlətlərinin Avrasiya siyasəti və Azərbaycanla geosiyasi münasibətlərinin xarakteristikası verilir.
Professor Æx8fli HÉ™sÉ™nov postsovet mÉ™kanında SSRÄ°-nin dağılmasından sonrakı geosiyasi proseslÉ™ri, MDB-nin yaranması vÉ™ fÉ™aliyyÉ™ti, qurumdaxili qruplaÅŸma meyillÉ™rinin É™sas sÉ™bÉ™blÉ™ri vÉ™ istiqamÉ™tlÉ™ri, geosiyasi, geoiqtisadi vÉ™ hÉ™rbi-strateji münasibÉ™tlÉ™rin É™sas meyillÉ™ri vÉ™ tendensiyaları çərçivÉ™sindÉ™ çoxtÉ™rÉ™fli inteqrasiya proseslÉ™rinin xarakteristikasını vermÉ™klÉ™ yanaşı, Orta Asiya, XÉ™zÉ™r-Qara dÉ™niz hövzÉ™si vÉ™ CÉ™nubi Qafqazın müasir dünya siyasÉ™tindÉ™ki yeri vÉ™ rolu, dövlÉ™tlÉ™rin geosiyasi, hÉ™rbi-strateji, geoiqtisadi maraqlar sistemi vÉ™ AzÉ™rbaycanla münasibÉ™tlÉ™rinin dÉ™ kitabda geniÅŸ tÉ™hlilini verib.
Eyni zamanda, müəllif Qara dəniz hövzəsinin beynəlxalq və regional maraqlar sistemində xarakteristikasını açıqlayaraq, müasir dövrdə Ukraynanın geosiyasi və hərbi-geostrateji mövqeləri, Azərbaycan-Ukrayna münasibətləri, Qara dəniz hövzəsinin geosiyasətində Belarus və Moldovanın rolu, eləcə də ölkəmizlə geosiyasi tərəfdaşlıq strategiyasını göstərib. Bundan əlavə, kitabda Cənubi Qafqazın regional geosiyasi maraqlar sistemində Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan arasındakı münasibətlərin, xüsusilə dinc yanaşı yaşamanın əsas şərtləri və tələbləri də kitabda öz əksini tapıb. Bundan əlavə, Xəzər hövzəsi və Cənubi Qafqazın geoiqtisadi xarakteristikası, beynəlxalq, regional, yerli maraqlar sistemi, Azərbaycan regional geoiqtisadi maraqları və enerji strategiyası araşdırılan kitabın Azərbaycanın beynəlxalq aləmlə geosiyasi münasibətlərinə həsr edilmiş üçüncü bölməsində transmilli dünya güclərinin Xəzər hövzəsi və Cənubi Qafqazdakı geoiqtisadi maraqları və fəaliyyətinin xarakteristikası verilib.
Bu bölmədə Azərbaycanın Xəzər dənizinin karbohidrogen ehtiyatlarının sərbəst istehsalı və ixracı siyasətinin beynəlxalq və regional geoiqtisadi nəticələri, Xəzərin hüquqi statusu probleminə tarixi, müasir geosiyasi yanaşmalar və Azərbaycanın geoiqtisadi maraqları açıqlanır. Bununla yanaşı, bildirilir ki, ölkəmizin enerji mənbələri və onun bölgədə yaratdığı müasir geoiqtisadi vəziyyət, eləcə də Xəzərin neft-qaz ehtiyatlarının Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunun öyrənilməsi çox zəruridir və mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, kitabda Xəzər-Qara dəniz hövzəsi ölkələri və digər beynəlxalq güclərin müasir enerji ixracı maraqları, eləcə də bunun bölgənin ümumi geoiqtisadi vəziyyətinə təsiri, Azərbaycanın enerji ixracının şaxələndirilməsi siyasətinin regionun ümumi geoiqtisadi vəziyyətinə təsiri məsələləri də kitabda öz əksini tapıb.
Kitabın növbəti bölməsində Cənubi Qafqazın hərbi-siyasi problemləri və Azərbaycanın təhlükəsizlik siyasəti geniş təhlil edilib, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi regionun əsas təhlükəsizlik predmeti kimi göstərilib. Müəllif qeyd edir ki, ölkəmizin əsas təhlükəsizlik problemi Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü nəticəsində yaranmış Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, Azərbaycan ərazilərinin davam edən işğalı və onun ağır sosial-iqtisadi nəticələridir.
Müəllif Ermənistanın Azərbaycana təcavüzünün araşdırılmasına Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tarixi köklərini təhlil etməklə başlayır və kitabda elmi mənbələr əsasında ermənilərin Dağlıq Qarabağda, eləcə də tarixi Azərbaycan torpaqlarında məskunlaşdırılmasının ayrı-ayrı mərhələləri haqqında geniş məlumat verilir. Eyni zamanda, erməni millətçilərinin ərazi iddiaları, azərbaycanlılara qarşı müxtəlif vaxtlarda həyata keçirilən terror, etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətindən ətraflı bəhs olunur.
Bununla yanaşı, XX É™srin 80-ci illÉ™rinin ikinci yarısından baÅŸlayaraq ErmÉ™nistanın AzÉ™rbaycana qarşı É™razi iddiaları vÉ™ iÅŸÄŸalçılıq siyasÉ™ti araÅŸdırılır vÉ™ baÅŸ verÉ™n hadisÉ™lÉ™r xronoloji ardıcıllıqla tÉ™hlil olunur ki, bu da müasir dövrdÉ™ problemin daha dÉ™rindÉ™n öyrÉ™nilmÉ™si üçün olduqca zÉ™ruridir. XX É™srin sonlarında ErmÉ™nistanın AzÉ™rbaycana qarşı É™razi iddiaları vÉ™ sovet rÉ™hbÉ™rliyinin ermÉ™nipÉ™rÉ™st Qafqaz siyasÉ™ti, AzÉ™rbaycan É™razilÉ™rinin ErmÉ™nistan silahlı qüvvÉ™lÉ™ri tÉ™rÉ™findÉ™n iÅŸÄŸalı vÉ™ münaqiÅŸÉ™nin BMT TÉ™hlükÉ™sizlik Åžurasında müzakirÉ™si, ATÆx8fT-in Minsk qrupunun yaradılması vÉ™ fÉ™aliyyÉ™ti, digÉ™r beynÉ™lxalq təşkilatların münaqiÅŸÉ™yÉ™ dair mövqelÉ™ri vÉ™ qÉ™bul etdiklÉ™ri sÉ™nÉ™dlÉ™r geniÅŸ tÉ™hlil edilib, elÉ™cÉ™ dÉ™ bu istiqamÉ™tdÉ™ AzÉ™rbaycanın diplomatik fÉ™aliyyÉ™ti açıqlanıb.
Æx8fli HÉ™sÉ™nov kitabda müasir dövrdÉ™ qloballaÅŸmanın, elÉ™cÉ™ dÉ™ regionda gedÉ™n transmilli geosiyasi proseslÉ™rin tÉ™lÉ™blÉ™ri vÉ™ çağırışları fonunda ölkÉ™nin hÉ™rbi-geostrateji, siyasi, iqtisadi, enerji, demoqrafik, ekoloji, informasiya vÉ™ digÉ™r hÉ™yati É™hÉ™miyyÉ™tli sahÉ™lÉ™rindÉ™ müşahidÉ™ olunan proseslÉ™ri araÅŸdırır, bütün bu sahÉ™lÉ™rdÉ™ yürüdülÉ™n tÉ™hlükÉ™sizlik siyasÉ™tinin sÉ™viyyÉ™sini, sÉ™mÉ™rÉ™liliyini tÉ™dqiq edir vÉ™ qiymÉ™tlÉ™ndirir, gÉ™lÉ™cÉ™kdÉ™ daha çevik tÉ™hlükÉ™sizlik siyasÉ™ti yürüdülmÉ™sinin zÉ™ruriliyini É™saslandırır.
DÉ™rsliyin elmi redaktoru siyasi elmlÉ™r doktoru, professor Elman NÉ™sirov, rÉ™yçilÉ™ri AzÉ™rbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyası rÉ™hbÉ™rinin müavini, xarici É™laqÉ™lÉ™r şöbÉ™sinin müdiri Novruz MÉ™mmÉ™dov, tarix elmlÉ™ri doktoru, professor Musa Qasımlı, siyasi elmlÉ™r doktoru, dosent HikmÉ™t MÉ™mmÉ™dov, siyasi elmlÉ™r üzrÉ™ fÉ™lsÉ™fÉ™ doktoru, dosent Elçin Æx8fhmÉ™dov, redaktoru fÉ™lsÉ™fÉ™ üzrÉ™ fÉ™lsÉ™fÉ™ doktoru Vüqar SÉ™limovdur /AzÉ™rTAc/.
