“Sosial partlayış ehtimalı getdikcə artır”x9d

Mehman Əliyev: “Vəziyyət ağırlaşdıqca, cinayətkarlıq da artacaq”x9d

Azərbaycanda parlament seçkiləri yaxınlaşdıqca, seçki ilə bağlı səslənən siyasi bəyanat və açıqlamaların da sayı artmaqdadır. Bəzi müxalifət partiyalarının seçkilərə qatılmaqdan imtina etdiyi bir zamanda beynəlxalq təşkilatlar da seçkiləri izləmək üçün müşahidəçi göndərməkdən imtina edib ki, bu da seçkilərin legitimliyi üçün ciddi təhlükə yaratmaqdadır.

Parlament seçkiləri ərəfəsində müşahidə edilən digər bir proses isə sosial-iqtisadi vəziyyətin durmadan ağırlaşması və dözülməz səviyyəyə çatmasıdır. Moderator.az xəbər verir ki, “Hürriyyət”x9d qəzeti məhz belə bir situasiyada reallaşacaq seçkilərlə bağlı fikirlərini öyrənmək, ölkədaxili iqtisadi-siyasi proseslərlə bağlı gözləntiləri ilə tanış olmaq üçün “Turan”x9d İnformasiya Agentliyinin rəhbəri Mehman Əliyevə müraciət edib.

-Mehman bəy, bəzi beynəlxalq təşkilatlar parlament seçkilərini izləmək üçün ölkəmizə müşahidəçi göndərmək imtina edib. Sizcə Qərbin, beynəlxalq təşkilatların məlum mövqeyi, habelə bəzi müxalifət partiyalarının boykot mövqeyi sərgiləməsi fonunda keçirilən parlament seçkilərinin legitimliyi tanınacaqmı?

-Məsələ bundadır ki, Azərbaycanda keçirilən prezident seçkiləri də Qərb tərəfindən yarılegitim seçki kimi qəbul edilmişdi. Qərbin bəyanatlarında da bu həqiqət özünü göstərirdi. Lakin buna baxmayaraq Qərbin bəlli mövqeyi ölkənin prezident tərəfindən idarə edilməsinə problem yaratmadı.

Parlament seçkiləri müşahidə olunmayacaqsa, deməli nəticə də olmayacaq. O mənada ki, seçkilərin legirim keçirilib-keçirilmədiyi müşahidə edilməyəcəksə, deməli bu haqda nə isə demək mümkün olmayacaq. Təbii ki, tənqidlər olacaq. Lakin seçkilərdən sonra Avropa ilə Azərbaycan arasında işgüzar münasibətlər yaranacaq. Mənim qənaətim bundan ibarətdir.

-Sizcə seçkilərə qatılan müaxalifət partiya və təmsilçilərinin şansı nə dərəcədədir? Kiminsə hakimiyyətlə hər hansı anlaşmada iştirak etmədən parlamentdə təmsil olunması mümkündürmü?

-Mən bu seçkiləri azad seçki saymıram. Azərbaycanda azad seçki şəraiti yoxdur. Buna görə də kim parlamentə keçəcəksə, o, ancaq hakimiyyətlə əldə edilən razılığa əsasən orada təmsil oluna bilər. Parlamentdə başqa cür təmsil olunmaq mümkün deyil.

-Hakimiyyətin seçkilərdən sonra yenidən Qərblə əməkdaşlıq edəcəyini söyləyirsiniz. Lakin bir çoxları hesab edir ki, Qərblə gərginlik fonunda Rusiyanın hakimiyyət üçün cazibliyi daha çox artır və Rusiya bu cür əməkdaşlıq üçün başlıca namizəddir.

-Hesab edirəm ki, bütün parametrlərə nəzər salsaq görərik ki, Azərbaycan Rusiya ilə müqayisədə Qərblə daha çox əməkdaşlıq edir. Bu bir faktdır. Fikrimcə, bu gün hakimiyyət əsasən istədiyi şəkildə parlament formalaşdırmaq və daha sonra bu parlamentin legitimliyinə nail olmaq üçün Qərblə münasibətlərini bərpa etməyə çalışacaq. Hesab edirəm ki, biz yaxın gələcəkdə proseslərin məhz bu istiqamətdə cərəyan etməsinə şahid olacayıq. Zənnimcə, hakimiyyət məhz bu strategiyanın reallaşması istiqamətində çalışır.

-Bugünlərdə ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri də Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşovun parlament seçkilərinə namizəd kimi qatılmasıdır. Necə hesab edirsiniz, Azərbaycan mətbuatının başında dayanan bir şəxsin parlamentə can atması peşə əxlaqı baxımından nə dərəcədə normaldır?

-Əgər Azərbaycanda seçki anormal keçirilirsə, o zaman bu kimi addımların nəyi anormal sayıla bilər ki? Onsuz da bu ölkədə hər şey anormaldır. Medianın durumu da anormaldır. Ona rəhbərlik edənlərin də durumu anormaldır. Ölkədə mövcud vəziyyət bundan ibarətdir.

-Mehman bəy, bu gün əhali sayı kifayət qədər çox olan Bakı kəndlərinin heç birində bir dənə də olsun qəzet köşkü mövcud deyil. Sizcə bu köşklərin yoxluğu hakimiyyətin məqsədli siyasətinin nəticəsidir, yoxsa xalqın mütaliəyə olan marağının azlığının?

-Qəzet köşklərinin yığışdırılması prosesi 90-cı illərin sonlarından, 2000-ci illərin əvvəllərindən başlayıb. Bu, xüsusi planlaşdırılmış bir proses idi. Məqsəd də ondan ibarət idi ki, insanlar qəzet oxuya bilməsin. Çünki o zaman internetin imkanları kifayət qədər zəif idi. Son 4 ildə isə Bakı şəhərində köşklər qoyulmağa başladı. Qəzet satışı adı ilə quraşdırılan bu köşklər isə əslində ticarət obyektləridir. Orada qəzet demək olar ki, satılmır və əvəzində həmin köşklərdə hər şey tapmaq mümkündür. Bakı kəndlərində köşklərin olmaması da dediyim siyasətin nəticəsidir. Köşklərin qoyulmasına ayrıca bir qrup nəzarət edir. Mən bununla bağlı məhkəməyə də verilmişəm. Bu qrupun arxasında kimlərin dayandığını dəqiqləşdirə bilmədik. Lakin bu gün həmin şəxslər lazım hesab etdiyi məkanlarda o köşklərin yerlkəşdirilməsi prosesini davam etdirməyə çalışırlar. Çünki bu köşklər çox ciddi gəlir mənbəyidir. Əksər köşklər qara mühasibatlıqla işləyir. Mən bunu yoxlamışam. Orda qəzet satışı formal olaraq həyata keçirilir. Qəzetin alınıb-alınmamasına gəlincə, bunu ancaq cəmiyyət müəyyənləşdirə bilər. Qəzetləri və qəzet satışını elə hala salıblar ki, qəzet tapmaq da, oxumaq da probılemə çevilib. Bildiyiniz kimi, qəzet satışı metrolardan da yığışdırıldı. Əgər camaat həqiqətən də qəzet almırdısa, qəzet oxumurdusa, qəzetə maraq yox idisə, o zaman qəzet oxunmasını əngəlləmək üçün bu qədər tədbirlər niyə görülürdü? Bütün bu tədbirlər ona görə həyata keçirildi ki, qəzet satışı məhdudlaşdırılsın, qəzetlərin daha az adama çatmasına nail olunsun.

-Bəzi qəzetlərin satışının məqsədli şəkildə məhdudlaşdırıldığı, süni şəkildə qəzet qıtlığının yaradıldığı da iddia olunur. Sizcə bu iddia həqiqətə nə dərəcədə yaxındır?

-Mən bir neçə ay bundna qabaq qəzetlərlə bağlı başqa bir monitorinq aparmışam. Bu monitorinq göstərdi ki, hər bir köşkdə təxminən 150 manatlıq qəzet satılır. Müəyyən müxalifət qəzetləri ilə bağlı həmin köşklər qarşsısnda tələb qoyulub ki, bu qəzetləri 5 dənədən artıq sata bilmərsən. Qəzetin satılmasını məqsədli şəkildə məhdudlaşdırırlar. Vətəndaş köşkə müraciət etsə də, orda qəzet tapa bilmir. Bu, məqsədli şəkildə, dövlətin apardığı bir siyasətdir. Köşklərin artırılması məqsədi də şəxsi biznesi genişləndirmək planıdır və bu, ictimai marağa xidmət etmir.

-Ölkədəki sosial-iqtisadi mənzərə ilə bağlı fikirləriniz nədən ibarətdir? Sizcə proseslərin bu şəkildə inkişafı Azərbaycanın yaxın gələcəyinə nə vəd edir? Sosial partlayış ehtimalı yenə də gündəmdədir, yoxsa xalq həmişə olduğu kimi bu kəs də dözüm sərgiləyəcək?

-Yaxın gələcəkdə sosial patlayışın baş verməsi ehtimalı mümkündür. Çünki vəziyyət durmadan ağırlaşır. Əgər hakimiyyət lazımi tədbirlər görməsə, islahatlar həyata keçirməsə, vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün gərəkli addımlar atmasa, onda proseslər sosial partlayışa səbəb olacaq. Çünki vəziyyət həqiqətən də gündən-günə pisləşir. Bütün sahələrdə buna şahid olmaq mümkündür. Yoxsulların sayı artır, imkanlılar imkandan məhrum olur və s. Yəni hər kəs itirir. Varlıdan tutmuş kasıbına qədər bütün ailələr itirməkdədir. Olayların bu məcrada inkişafı isə təbii ki, sosial partlayışa gətirib çıxarda bilər.

-Son vaxtlar ölkədə mütəşəkkil dəstələr tərəfindən törədilən cinayətlərin, amansız qətllərin də sayı artmaqdadır. Bankomatların, yanacaqdoldurma məntəqələrinin, marketlərin soyulması prosesi getdikcə adiləşməkdədir. Sizcə bu tip cinayətlərin artması ilə gərginləşməkdə olan sosial-iqtisadi vəziyyət arasında bir bağlılıq varmı?

-Əlbəttə ki, ağırlaşan sosial-iqtisadi durum bu kimi cinayətlərin artmasına bilavasitə təsir edir. Baxın, tutaq ki, hansısa ailədə bir nəfər narkoman var və ailə üzvləri ona pul verib onun narkotikə olan ehtiyacını qarşılamasını təmin edir. Lakin vəziyyət ağırlaşdıqca həmin ailənin də vəziyyəti pisləşir, pul gəlmir. Narkoman isə narkotiksiz dayana bilmir. Orqanizm narkotik tələb edir. Buna görə də o, narkotikə olan tələbatını ödəmək üçün pul əldə etməyə qərar verir və bunu da hansısa cinayət yolu ilə təmin etməyə cəhd edir. Hər hansı bir şəxs leqal yolla pul qazana bilmirsə, o zaman məcburdur ki, hansısa yolla pul qazansın. Bu bir aksiomadır.  Bütün dünyada cinayətkarlığa qarşı mübarizəni gücləndirmək üçün atılan ən başlıca addımlardan biri ölkədəki sosial-iqtisadi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq hesab  olunur. Bu baxımdan Azərbaycanda da cinayətkarlıqla qarşı uğurlu mübarizə üçün sosial-iqtisadi durumun yaxşılaşdırılmasına ciddi ehtiyac var. Əks təqdirdə cinayətkarlığın artması qaçılmaz olacaq.

Seymur Əliyev