Bir müddət əvvəl mətbuatda Vergilər Nazirliyi barədə ittiham səsləndirilmişdi. İttihama görə, nazirliyin Vergi Auditi Departamentinin hal hazırkı rəisi Habil Məmmədov iri ticarət obyektlərinin, super marketlərin sahibləri ilə görüşmüş və onlara əlavə 6 faiz vergi ödəməli olacaqlarını bildirmişdi.
Məsələ ilə bağlı müstəqil araşdırma apardım.
Belə bir faktı iddia edildiyi kimi təsdiqləyən
heç bir mənbə yoxdur. Hamınız yaxşı
bilirsiniz ki, Az. Res. Vergi Məcəlləsinə edilən son əlavə dəyişikliyin qüvvəyə minməsi
vergi ödəyicilərinin vergi münasibətlərində sadələşdirilmiş və əlverişli hesabatlılıq formasının seçilməsində müsbət tövhələr verəcək.
Belə ki, indiyə qədər inhisarçı işbazlar tərəfindən
yaradılan süni əngəllər ƏDV ödəyicilərinin əvəzləşdirmə sənədlərini ( vergi hesab
fakturaları) qanunamüvafiq qaydada və sayda əldə edə bilməməsi ilə nəticələnirdi.
Ona görə də sahibkarlar vergi tutulmalı
döriyyənin vergi hesab fakturasında göstərilən rəqəmlə fərqinə deyil, birbaşa
ticarət dövriyyəsinə 18 faiz ƏDV hesablayaraq büdcəyə ödəməli olurlar. Yaxud da dövriyyə məlumatlarını gizlətməli,
vergi hesabatlarını təhrif olunmuş məlumatlar əsasında bəyan etmək
məcburiyyətində qalırlar. İlin sonunda isə mənfəət və ya gəlir vergisi də
ödəməli olurdular.
Məlumdur ki, bu da qiymətlərin artmasına təsirsiz
ötüşə bilməzdi. Bu həm də ölkə üzrə iqtisadi statiskanın düzgün aparılmamasına
səbəb olurdu. Yerli istehsal olmayan
homogen məhsulların idxalı və istehlakı arasında çox ciddi fərqlər yaranırdı. Kobud desək ,
idxal olunan malların rüsumlardan və vergidən yayındırılaraq müvafiq sənədləşmə
aparılmadan ölkə ərazisinə buraxılması
inhisarçılıq, vergidənyayınma və digər
iqtisadi cinayətlərlə yanaşı korrupsiya
və rüşvətin də tüğyan etməsinə şərait
yaradırdı. Ölkəni və ölkə iqtisadiyyatını məhv edən bu kimi cənayətlər və
iqtisadi davranış qaydaları cəmiyyətdə dövlətçilik təfəkkürünü sıradan çıxmasını şərtləndirirdi.
Vergi Məcəlləsinin 155.1., 218 . 220. maddələrinə edilən əlavə dəyişiklik bu kimi rüsvayçılığın
kompensasiya edilməsi, və ya cinayətdən yayınmaq üçün heç olmazsa sahibkarlar
qarşısında seçim qoydu. Yəni Vergi Hesab Fakturası ilə əlaqədar yaranmış
problemdən uzaq durmaq üçün ticarət fəaliyyəti
ilə məşğul olan sahibkarlar 6 faiz, ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olanlar
isə 8 faiz dərəcə ilə sadələşmiş verginin ödəyiciləri ola bilərlər. Üstəlik,
sözügedən fəaliyyət növləri ilə məşğul olan hüquqi şəxslər sadələşdirilmiş
vergi ödəyicisi olmaqla, ƏDV, mənfəət və əmlak vergisindən, fiziki şəxslər isə
ƏDV və gəlir vergisindən azaddırlar.
Vergi Məcəlləsinə edilən yeni əlavə dəyişiklik
ümumiyyətlə vergi siseminin sədələşdirilməsi üçün təqdirəlayiq addım kimi qiymətləndirilə
bilər. Araşdırmanın yekun nəticələrinə gəlincə
isə, qeyd etməliyəm ki, Vergilər Nazirliyinin tabeçiliyində olan departament rəhbərliyinin supermarketlərə və
satış dövriyyəsi 200.000 iki yüz
min manatdan artıq olan digər (ticarət)
sahibkarlıq subyektlərinə 6
faiz dərəcə ilə sadələşdirilmiş ödəyici kimi uçot barədə təklifi vergi məcəlləsinə edilmiş dəyişiklikdə nəzərdə
tutulmuş vergi dərəcəsidir. Ola bilsin
ki, bu təklif düz anlaşımamışdır.
Yeri gəlmişkən, vergi ödəyicisi vergi
orqanlarının vəzifəli şəxslərinin qanuna zidd tələblərini icra etməmək,
qanunsuz əməllərindən yuxarı təşkilatlara və məhkəməyə şikayət etmək
hüququ var. Heç kəs qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş
vergilərdən əlavə vergilər müəyyən edə bilməz.
Məcəllə ilə bütün dövlət vergilərinin dərəcələrinin ən yüksək hədləri müəyyən
edilir.
Odur ki,
hörmətli redaksiya, hər hansı struktur vahidinin qanunvericilikdən kənar vergi dərəcəsi müəyyən etmək və tələb etmək
hüququ yoxdur. Bu ölkə konstitusiyasına və qanunlarına ziddir.
