Hörmətli dövlət və hökumət rəsmiləri!
Bu çağırışı özünü azərbaycanlı sayan hər bir vətəndaşa
və hər birinizə yönəldirəm. Mən həmişə
iqtisadi inkişafın sağlam nəticələrə köklənən istiqamətinin təqdirəlayiq
olduğunu və cəmiyyətin təkcə maddi həyatında
deyil, mənəvi həyatında oynaya biləcəyi rolu nəzərə almağı təklif etmişəm.
Qədim Yunanıstanda antik fəlsəfənin bir zamanlar
ən çox araşdırdığı problemlərdən biri insan və heyvanın fərqi olub. Buna təkcə
bir müdrikin gəldiyi qənaət kimi deyil, bir çox müdrikin qət etdiyi fikir kimi
yanaşsaq, insanla heyvanı fərqləndirən xüsusiyyət “heyvanların qarın (mədə) tələbləri,
insanın isə vicdanının hökmü ilə yaşamalı olduğu”x9d kimi qəbul edilmişdir.
Fiziki (bioloji) və metafiziki (təbiətüstü, mənəvi,
ruhi) özəlliyə malik olan insan varlığının
bu iki xüsusiyyətdən hər hansının ifrat üstünlüyü ilə nəticələnən
halında aşınma qeydə alınır. İfrat maddiləşmə
mənəvi aşınmaya, ifrat mənəvi ( etik) sistem isə maddi aşınmaya səbəb olur.
Odur ki, bu iki dəyərin harmonik tarazlığı cəmiyyətin həyatını əsaslı şəkildə təşkil etməlidir. Bu məsələyə dövlət
xüsusi fikir verməlidir.
Məqsədim bir neçə əhəmiyyətli məsələyə
toxunmaqdır.
Son vaxtlar ölkədə heç bir normalar gözlənilmədən
şəhərsalma tikinti işləri həyata keçirilir. Mən hələ uşaq bağçalarının sökülüb
yerində yaşayış binalarının tikilməsindən, məktəblərin ərazisinin bu məqsədlə zəbt
edilməsindən danışmaq istəmirəm. Problem bundan daha mürəkkəbdir.
Cənablar, yadınızdadrısa, uzaq və yaxın
keçmişdə qoca çinar, tut və başqa ağaclar, ata-baba yurdu barədə xalq
yaradıcılığında, mahnı və şerlərdə çox incə duyğularla izah olunan yaddaş və
xatirələr yer alırdı. Bu elementlər insanın doğma elə, obaya, yurda, yaşadığı
küçəyə, ətrafdakı predmetlərə bağlılığı
və bütün bunlara aid xatirlərindən qaynaqlanan dəyərlərə əsaslanırdı.
Onun mahiyyətində, doğmalıq, bağlılıq, ümumilik, sevgi və digər vicdanla əlaqəli duyğularla zəngin yaddaş formalaşırdı. Bu yaddaşın makro-mental
əlaməti vətənə bağlılıq , vətənpərvərlik xüsusiyyəti idi.
Cənablar, kommersiya, ictimai və ya dövlət
ehtiyacları məqsədilə vətəndaşların kütləvi və ardıcıl köçürülməsi ilə müşahidə
olunan urbanizasiya prosesi cəmiyyətdə şüuraltı şəkildə bir çox dəyərləri
sıradan çıxarır. Məsələn, sizi ata yurduna bağlayan doğma ev, döngə, ağac, skamya, qonşuluqdakı
insanlar, mühitdə yaşadığının xoş, acı xatirələr, doğmaların məzar və abidləri və.s. kimi yaddaşla əlaqəli bütün duyğuları doğma küçəyə, kəndə, elə, obaya və nəhayət, vətənə
bağlılıq duyğularını təsbit edir. İnsanların xüsusilə uzun illər yaşadığı ərazilərdən köçürülməsi isə
ilk növbədə vətənpərvərlik hisslərini qeyri-ixtiyari məhv edir.
Korporativ dünyagörüş heç bir müqəddəs duyğulara güzəştə getmir. Nəhayət,
insanlıq müqəddəs duyğulardan məhrum olaraq, tədricən nəcibliyini zalımlıqla əvəz
edir.
Fikir verin, inkişaf etmiş Avropa ölkələrində
urbanizasiya prosesi köhnə yaşayış ərazilərinə müdaxilə etmədən yeni yaşayış məntəqələrinin,
qəsəbələrin salınması ilə aparılır. Ona görə də mülkiyyət hüququ insan haqlarına
dair ümumdünya əhəmiyyətli mülki hüquq
münasibətlərinin mütləq hüquqlara dair təsnifatı ilə xarakterizə olunur.
Təsadüfi deyil ki, vətənin və vətən uğrunda
ölümün müqəddəsliyi vətəndaşın ləyaqət və şərəf
işi sayılır. Bir millətə qarşı
törədilən ən ağır cinayət doğma torpaqlarından qovulması və ya köçürülməsidir.
Bu akt insanlığa qarşı cinayətdir.
Yeni nəslin mənəvi həyatı ilə əlaqəli digər məsələ
isə orta məktəblərdə əsasən müəllim kollektivinin böyük əksəriyyətinin
qadınlardan ibarət olmasıdır.
Əlbəttə ki, günümüzdə bu məsələ aktual deyil.
Adətən lazımınca tədqiq edilməmiş, üzərində dayanılmamış problemlər həmişə
gözlənilməz və qarşısıalınmaz ümumi sosial ictimai problemlər
yaradır. Qeyri ənənəvi mədəni təsisatların kütləvi istifadəsinin ictimai həyata təsiri,
cəmiyyətin bütün sahələrində olduğu kimi
müəllim-şagird münasibətlərində də
görünməz sədləri aşıb keçib.
Əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq, təhsil müəsisələrində
adi davranış qaydaları və korporativləşmiş mühit sonda çoxluq təşkil edən qadın
xarakterinin oğlan uşaqlarında da biruzə verməsini qaçılmaz edir.
Əgər əvvəlki dövrü nəzərə alsaq, qeyd etməliyik
ki, əvvəllər müəllimlərin yemək yediklərini təsəvvür etmək mümkün deyildi.
Onlar müqəddəs varlıqlar kimi şüurumuzda
yer alımışdılar. Bu gün isə şagird müəllimə pul verir. Onların biri biri
ilə məktəbdəki davranışlarından ibrət götürürlər.
Müəllimələr məktəb mühitində təhsildən kənar
aşırı münasibətlər yaradırlar. Zəif xarakteri ilə kumirə çevrilən müəllimələrə
oxşamaq hissi şagirdlərdə qadın xüsusiyyətlərinə meyl yarada bilər. Ona görə də
orta məktəblərdə kişi müəllimlərin işləməsini stimullaşdırmaq üçün dövlət
lazımi tədbirlər görməlidir.
Əziz həmvətənlər
sözügedən problemlər bizə məxsusdur.
Problem varsa, deməli, onun həlli yolu da var. Amma bizlər problemlərin də həllinə korporativ müstəvidən yanaşırıq.
