Fəlakətlə üz üzə...

1974-cü ildə Türkiyə ilə Yunanıstan arasında baş vermiş hərbi münaqişədən sonra Yunanıstan etiraz əlaməti olaraq NATO blokunu tərk etdi. Lakin 1980-cı ildə ABŞ-ın təkidilə yenidən bloka qayıtmağa razılıq versə də, NATO üzvü olan Türkiyə Yunanıstanın bloka qayıtmasına etirazını bildirdi.

ABŞ bu məsələdə Türkiyəni razılığa çağırmağına baxmayaraq, Türkiyə höküməti öz qərarında israrlı olduğunu nümayiş etdirdi. Belə olduğu təqdirdə amerikalılar ilkin olaraq Türkiyə hökümətini terror və xaoslarla təhdid edərək razı salmağa çalışdılar. Kriminogen durumu əvvəl də yaxşı olmayan Türkiyəni qısa zaman ərzində qeyri adi cinayət və terror dalğası bürüdü. Ölkənin polis orqanları isə bu xaosa qarşı tam gücsüzlük nümayiş etdirirdi.

Lakin bütün bu qarışıqlıq ölkənin siyasi rəhbərliyini mövqeyindən geri döndərə bilmədi. Əvvəl olduğu kimi Türkiyə rəhbərliyi yenə də sözünün üstündə qaldı. Eyni zamanda ABŞ da geri çəkilmək fikrində deyildi. Belə olduğu təqdirdə amerikalılar özlərinə uyğun qərarın qəbulu üçün Türkiyənin siyasi hakimiyyətini devirmək fikrinə düşdülər.

Bu məqsədlə ABŞ diplomatları və xüsusi xidmətləri Türkiyə hərbiçiləri ilə məxfi danışıqlar aparmağa başladılar. 1980-cı ilin sentyabr ayının 11 də Türkiyə Silahlı Qüvvələrin Hava Hücumundan Müdafiə qoşunların komandanı general Əli Tahsin Şahinkaya ABŞ səfərindən Ankaraya qayıtdıqdan bir gün sonra Türkiyədə dövlət çevrilişi baş verdi.

Beləliklə, 12 sentyabr 1980-ci ildə Türkiyə tarixində sayca üçüncü olan dövlət çevrilişi baş verdi. Çevrilişi hazırlayanların başında Türkiyə Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi Kənan Evrən və Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunları komandanı general Əli Tahsin Şahinkaya dururdu.

Bu çevrilişlə baş nazir Süleyman Dəmirəl istefaya göndərilir, Türkiyə Böyük Millət Məclisi buraxılır, siyasi partiyaların fəalliyyəti  isə dəyandırıldı. Elə həmən il Yunanıstanın hərbi bloka qayıdışı təmin edildi.

Göründüyü kimi, ABŞ Türkiyənin siyasi hakimiyyəti ilə problemlərini hərbiçilərin əli ilə həll edirdi. Bu məsələdə şübhəsiz ki, türk generalları ilə amerikalıların maraqlarının uyğunluğu öz işini gördü.

Təsadüfi olub olmadığını deyə bilmərəm, ancaq düz 30 il sonra, yəni 12 sentyabr 2010-cu ildə Türkiyədə keçirilmiş referendum nəticəsində hərbiçilərin ölkənin siyasətinə müdaxiləsinə son qoyuldu.

Tarix göstərir ki, dünyada mövcüd olan böyük güclər hansı üsulla olursa olsun öz planlarını həyata keçirirlər. Planlar cızılarkən həyata keçirilə bilməmək kimi ehtimallar nəzərdən belə keçirilmir.

Baxmayaraq ki, ABŞ 1979-cu ildə İran ingilabından sonra İran kimi bir müttəfiqini itirdi, lakin öz pozucu fəalliyyəti ilə faktiki Türkiyəni də itirə bilərdi. Ancaq bu ABŞ üçün maneə olmadı. Səbəbi isə aydın idi... Müxtəlif güclərin  PKK terror təşkilatına göstərdiyi dəstək ilə NATO Türkiyə üçün qurtuluş yoluna, Türkiyə isə ABŞ üçün rahat ovlanan şikara çevirmişdi.

Çox şükürlər olsun ki, bizim ABŞ la elə bir sıcaq əlaqəmiz yoxdur ki, onlar Azərbaycanda da bu cür üsullarla plan həyata keçirməyə nail olsunlar. Müxtəlif QHT lərin vasitəsilə bu istiqamətdə atdıqları bütün addımlar isə göründüyü kimi boşa çıxır.

Ancaq ABŞ dan başqa buna cəhd edən digər güclər də mövcuddur. Ən azı qonşuluğumuzda Rusiya kimi imperiya ambisiyalı bir dövlət yerləşir. O dövlət ki, bir zamanlar bütün dünyaya meydan sulayan Sovetlər birliyini müxtəlif adlarla bərpa etmək fikrindən heç cürə daşına bilmir.

ABŞ, Türkiyədə istəyinə hərbiçilər vasitəsilə çatdı. Maraqlıdır, əgər Kreml divarları arasında erməni işqalı altında olan Dağlıq Qarabağa və ətraf rayonlara ordu yeritmək barədə qərar qəbul edilərsə Rusiya öz istəyinə hansı üsullarla çatacaq?!

Heç şübhəsiz ki, respublikamızın siyasi rəhbərliyi bu qərara qəti şəkildə qarşı çıxacaq. Ancaq bu o demək deyil ki, Rusiya geri çəkiləcək. Rusiya öz məqsədinə çatmaq üçün digər üsullardan istifadə edə bilər...

Ən əvvəl Rusiya, qərb ilə münasibətdə mövqeyimizin konkretləşdirməsini bizdən tələb edəcək. Məsələ ondadır ki, Rusiyanın qərblə münasibətinin qarşılığında qərbin özü də tərəf seçməyi bizdən tələb edir. Tədricən bu tələbnamələrin fonunda ABŞ-ın müxtıəlif demokratik institutları bizə qarşı demokratiya ilə pərdələnmiş basqılarını artırmağa başlayacaq. Necə ki, artıq bu proses baylayıb...

Nəticədə, biz yavaş yavaş özümüz də başa düşmədən tərəf seçmək qərarını verməli oluruq. Son günlərdə ölkəmizə Rusiyadan gələn qonaqların xüsusi kimliyi və dövlət rəsmiləririmizin verdiyi açıqlamalar sübut edir ki, bu seçim heç şübhəsiz ki, Rusiya olacaq.

Beləliklə, Azərbaycan şimal qonşumuzu tərəf seçdikdən sonra, faktiki olaraq Ermənistan nümunəsi olaraq Rusiyadan aslı vəziyyətə düşəcək. Ancaq Ermənistanın xarici diaspora və dini eynilik üstünlüyü bizdə olmadığından, biz daha çox ziyanlı duruma düşmək təhlükəsi ilə üzləşə bilərik. Nəticədə, qısa zaman ərzində elə bir vəziyyət yarana bilər ki, biz artıq ABŞ və avropanın az da olsa olan dəstəyindən məhrum olarıq.

Qərbin dəstəyindən Azərbaycanı məhrum edən Rusiya, zaman zaman bizi qərblə faktiki düşmən etmək yolunu tutacaq. Rusiyaya tərəf atdığımız hər addım bizi qərbdən iki addım uzaqlaşdıracaq.

Bir müddətdən sonra ABŞ və digər qərb ölkələrinin ölkəmizə qarşı düşmənçiliyi nəticəsində Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətlərinin radikallaşması gözlənilməlidir.

Tədricən biz elə bir vəziyyət qarşısında qala bilərik ki, ölkədə ikitirəlik yaranar və cəmiyyətimiz öz mövqeyini hər cəhdlə müdafiə etməyə çalışan iki hissəyə bölünə bilər...

Beləliklə, Rusiya planının kulminasiya nöqtəsində şansımız var ki, ikitirəliyin şimal tirəsi öz seçimini Ukraynanın separat bölgələrində olduğu kimi silah ilə müdafiə etmək fikrinə düşsün.

Eyni zamanda bütün bu proseslərlə paralel olaraq RF Baş Kəşfiyyat İdarəsinin ordumuzun daxilində dayaqlar qurmaq cahdləri daha da konkret forma alacağını proqnoz etmək olar.

Əslinə qaldıqda proqnoz vermək o qədər də alicənab iş sayılmır. Ancaq heç buna ehtiyac da yoxdur. Necə deyərlər - görünən dağa bələdçi lazım deyil!

Tərlan Qurbanov