Əli Əliyev maliyyə-iqtisadi böhrandan çıxış yollarını göstərib

VİP sədri Əli Əliyev Moderator.az-a açıqlamasında manatın məzənnəsinin növbəti dəfə düşməsindən sonra yaranan maliyyə böhranı və bunun sosial-iqtisadi həyata göstərdiyi mənfi təsirlərin qismən də olsa aradan qaldırılması üçün konkret təklifləlrə çıxış edib. Ə.Əliyevin təkliflər paketində konkret iddialar yer alıb:

“Hakimiyyət baş verən arzuedilməz olaylara hamımızı şərik etdi. Dünən Milli Bank adından yayılan məlumatla Azərbaycan 50% kasıbladı. Obyektiv olaraq, yaranmış şəraitdə bundan düzgün addım da yox idi. Səhv, dünənki qərarla buraxılmayıb. Dünən baş verənlər, son 10 il ərzində böyük neft pulları gələndən qəbul edilən yanlış iqtisadi qərarların məntiqi nəticəsidir. Milli bank manatın məzənnəsinin sabit saxlanmasına hər ay 1.5-2 milyard ABŞ dolları məsrəf edirdi. Təbii ki, aldadıcı bu addım müvəqqəti effekt verə bilərdi. Təsəvvür edin ki, hər ay izafi şəkildə həmin vəsaiti sobada yandırıb, yalandan "isinirdik". Qərb-Rusiya konflikti yarandığı gündən aydın görünür ki, neft qiymətləri siyasi məqsədli endirilir və bu tendensiya bütün itkilərə rəğmən dünya hegemonları tərəfindən qorunacaq. Hökümətin kirəcləşmiş iş üslubunda bunu görmək asan deyil. Lakin istənilən peşəkar bunu hesablaya bilərdi. 16-cı il də belə davam edəcək. Neft bazarında qiymətlər tələb-təklif tandemində müəyyənləşir. OPEC-in son toplantısında kartel üzvlərinin hasilatı yaxın 6 ayda qoruyacaqları barədə qərar qəbul edilib. ABŞ neft ixracına son 40 ildə qoyduğu qadağanı qaldırır. Növbəti ildə bazara yeni oyunçu-İran daxil olur. İlk gündən İran bazara gündəlik 1.5-2 milyon barrel neft çıxarmaq imkanına malikdir. Bu həcmə hesablanmış infrastruktur və lojistik potensial hazırdır. İran rəsmi qaydada, ixracatı 7 milyona çatdırmaq üçün qısa müddət zamana ehtiyac olduğunu bəyan edir. Belə şərtlər daxilində hökümətin 10 ay vaxt itkisinə yol verməsi becə yerə idi. Birinci, fevral devalvasiyasından sonra manatı bazar şərtlərinə tabe etdirmək lazım idi. Bizim "başbilən" icraçılarımız isə neft qiymətlərinin qalxma ilğımı ilə yaşayır, öz israfçı siyasətlərini davam etdirirdilər. Aşağı neft qiymətləri artıq bir sıra ölkələrdə problemlər yaradıb. Uzun müddət Cənubi Amerikada solçu siyasətlə öyünən, Çavesin xələfi Maduro parlament seçkilərini uduzdu. Bu o deməkdir ki, Rusiya daha bir müttəfiqindən məhrum oldu. Rusiyanın özündə də neft qiymətləri ciddi problemlərə başlanğıc verib. Beləki, Ukrayna işğalı ilə müşayiət olunan Qərblə qarşıdurma fonunda rubl 2 dəfə ucuzlaşıb. Yeri gəlmişkən, xüsusi qeyd edilməlidir ki, neft qiymətləri ilə manipulyasiya da məhz Rusiyanın iddiaları ilə bağlıdır.

İqtisadiyyatımızın nə qədər kövrək və zəif olduğunu görmək üçün fakta müraciət edək. Artıq il yarım sanksiyalar şəraitində yaşayan Rusiya ilə bizim valyuta zəifləməmiz eyni-2 dəfədir. Bir anlığa düşünək ki, ölkəmiz sanksiya rejimində ola idi. Təsəvvür etmək çətindir ki, ölkəyə ərazaq gətirilməsinə maneçilik yaransa, hansı duruma düşərik. Növbəti il büdcəmizdə neftin qiyməti 50$ nəzərdə tutulur. Bu gün neftimiz bazarda 38$-a satılır. Gələn il ərzində bu qiymətin bir qədər də aşağı olacağı proqnozlaşdırılır. Belə vəziyyətdə manat tənzimlənməsindən imtina hökümətin tək addımı olmamalıdır. Yetkililər sözünü belə ağır vaxtda deməyi bacarmalıdır. Hələlik bircə Əli Həsənov cəsarət göstəribbaş verənlərlə bağlı nə isə deməyə çalışıb. Fikrimcə, bir sıra ciddi addımların atılması labüddür:

-Hökümətin heç olmasa iqtisadi bloku istefaya göndərilməli, Baş nazir təqaüdə yollanmalı, yeni dövrün iqtisadi prioritetləri bəyan edilməlidir;

-Əhalinin sosial müdafiəsini ehtiva edən tədbirlər paketi elan edilməli, o cümlədən, əhalinin maaş, müavinat və təqaüd gəlirləri indeksləşdirilməli, bank borcları bağışlanılmalı və ya indeksləşdirilməlidir;

-Korrupsiya və rüşvətlə formal deyil, ciddi mübarizəyə başlanılmalı, deklorasiya rejiminə keçirilməli, maliyyə amnistiyası elan edilməlidir;

-Liberal bazar formalaşdırılmalı, şəffaf gömrük rejiminə nail olunmalıdır;

-Bizneslə hakimiyyətin üzvü əlaqəsinə son qoyacaq qanunverici baza yaradılmalıdır;

-Ölkədə siyasi islahatları həyata keçirmək üçün dialoq başlamalı, növbədənkənar parlament seçkiləri keçirilməsinə şərait yaradılmalıdır. Ola bilər digər tədbirlər və yaxud başqa üsullar seçilsin. Lakin aydın məsələdir ki, dəyişikliklərə doğru cəsarətli addımlar atılmasa, hakimiyyət marazmatik yükdən azad olmasa, təkcə manatın tənzimindən imtina heç bir effekt verməyəcək. Cəmiyyət tədricən neft narkozundan ayılmaqdadır”x9d.

Seymur Əliyev