Dünyanın reallığı ondan ibarÓ™tdir ki, dövlÓ™tlÓ™rarası münasibÓ™tlÓ™r sırf geosiyasi maraqlar üzÓ™rindÓ™ formalaşır. ÖzlÓ™rini ideologiyanın tÓ™bliğatçısı vÓ™ müdafiÓ™çisi kimi göstÓ™rÓ™n dövlÓ™tlÓ™r geosiyasi maraqlar tÓ™lÓ™b etdikdÓ™, öz ideoloji baxışlarından daim vaz keçmişlÓ™r. Biz bunu öz tariximizdÓ™n vÓ™ bu gün dÓ™ dünyada gedÓ™n proseslÓ™rdÓ™n görürük.
HÓ™lÓ™ 15-ci Ó™srdÓ™ Osmanlı vÓ™ Ağqoyunlu müharibÓ™sini misal gÓ™tirÓ™ bilÓ™rik. HÓ™r iki dövlÓ™t Islamın sünni tÓ™riqÓ™tinÓ™ mÓ™nsub olmalarına baxmayaraq, qanlı müharibÓ™ aparmışlar. Ağqoyunlunun mÓ™qsÓ™di Qara dÓ™nizÓ™ çıxış Ó™ldÓ™ etmÓ™k, Osmanlının isÓ™ mÓ™qsÓ™di Ağqoyunlunun nÓ™zarÓ™tindÓ™ olan geostrateji mÓ™ntÓ™qÓ™lÓ™rÓ™ sahib çıxmaq idi. Ardınca Osmanlı vÓ™ Ağqoyunlu dövlÓ™tinin coğrafi varisi kimi SÓ™fÓ™vi müharibÓ™lÓ™rini sünni vÓ™ şiÓ™ ideoloji mübarizÓ™si kimi görsÓ™nsÓ™ dÓ™, Ó™slindÓ™ geosiyasi dartışmanın davamı idi. Bu müharibÓ™dÓ™ ideoloji tÓ™bliğat Ó™sgÓ™rlÓ™rin döyüşmÓ™si üçün, motivasiya rolunu oynayıb.
20-ci Ó™srdÓ™ Kommunizmin hökmran olduğu SSSR-i vÓ™ Çin münasibÓ™tlÓ™ri hÓ™tta gÓ™rgin müharibÓ™ vÓ™ziyyÓ™tini yaşamışlar. Çin hÓ™m öz dövlÓ™tindÓ™, hÓ™m dÓ™ ona yaxın bölgÓ™lÓ™rdÓ™ SSRİ-inin hÓ™rbi-siyasi tÓ™sirini qÓ™bul etmÓ™diyindÓ™n, bu gÓ™rginliklÓ™r yaşanmışdır.
Bu gün dünyada xalqların azadlığı vÓ™ demokratiyanın müdafiÓ™çisi kimi bağıran QÓ™rb vÓ™ Ó™lÓ™lxüsus ABŞ-ın dövlÓ™tlÓ™rarası münasibÓ™tlÓ™rin prioritetini geosiyasi maraqlar tÓ™şkil edir. Ümumiyyətlə, ABŞ hÓ™mişÓ™ AzÓ™rbaycan dövlÓ™tçiliyinÓ™ qısqanclığla yanaşıb. HÓ™lÓ™ CümhuriyyÓ™t dövründÓ™, ancaq Kolçak vÓ™ Denikinin mÓ™ğlubiyyÓ™tindÓ™n sonra, 1920-ci ilin yanvarında Vilson Ó˜lmÓ™rdanbÓ™y Topçubaşovun müraciətlərinÓ™ reaksiya verÓ™rÓ™k, AzÓ™rbaycanın müstÓ™qilliyini tanıyır. Hal-hazırda da ABŞ AzÓ™rbaycandan öz geostrateji maraqları üçün istifadÓ™ etmÓ™k istÓ™yir, amma güclü, torpağları ermÓ™ni işğalçılarından azad olmuş AzÓ™rbaycanı istÓ™mir. Rusiya kimi ABŞ da ermÓ™nlÓ™ri AzÓ™rbaycana bir tÓ™sir vasitÓ™si kimi qalmasının tÓ™rÓ™fdarıdır. 1992-ci il AzÓ™rbaycanın uğurlu yay hÓ™rbi Ó™mÓ™liyyatlarından sonra Azadlığı Müdafiə Aktına 907-ci düzəlişin Konqres tÓ™rÓ™findÓ™n qÓ™bulu vÓ™ hal-hazırda Qarabağ ermÓ™nilÓ™rinin nümayÓ™ndÓ™liyinin ABŞ-da fÓ™aliyyÓ™ti buna sübutdur. ABŞ üçün hansı dövlÓ™tlÓ™r öz milli marağlarını qorumağa çalışır, o dövlÓ™tlÓ™r insan hüquqlarının pozulduğu vÓ™ diktaturanın mövcud olduğu dövlÓ™tlÓ™r elan olunur. Başqaları isÓ™ SÓ™udiyyÓ™ Ó˜rÓ™bistanı, BÓ™hreyn kimi dövlÓ™tlÓ™r ABŞ-ın geosiyasi marağlarına boyun Ó™yirlÓ™rsÓ™, onların öz xalqlarına qarşı etdiklÓ™ri vÓ™hşiliklÓ™rÓ™ göz yumulur. Budur riyakar dünyanın reallıqları. BizdÓ™n isÓ™ tÓ™lÓ™b olunan odur ki, bu nağılbazlara qulaq asmaqdansa öz milli marağlarımızı, torpağlarımızın azadlığını nÓ™yin bahasına olursa-olsun tÓ™min etmÓ™liyik. Ó˜ks tÓ™qdirdÓ™ bizi bundan da böyük problemlÓ™r gözlÓ™yÓ™cÓ™k.
Samir RÓ™cÓ™bli
