Yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan dilinin bu günü və gələcəyi ilə bağlı strateji mahiyyət daşıyan mühüm çağırış kimi qiymətləndirilir.
Dövlət başçısının dilə nəzarət, yad təsirlərin qarşısının alınması və milli dilin saflığının qorunması ilə bağlı mövqeyi cəmiyyətdə dil siyasətinin daha çevik və operativ mexanizmlərlə həyata keçirilməsinin vacibliyini bir daha gündəmə gətirib.
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya açıqlama verən filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəmil Sadiq bildirir ki, Prezidentin bu müsahibəsi əslində dövlətin dil siyasətində yeni mərhələyə keçidin anonsudur:
“Prezident İlham Əliyevin dil məsələsi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər açıq şəkildə göstərir ki, artıq mövcud vəziyyətlə barışmaq olmaz. Dil siyasəti hadisələrə sonradan reaksiya verən yox, prosesi qabaqlayan bir mexanizm üzərində qurulmalıdır.”
Onun sözlərinə görə, hazırda Azərbaycan dilinə daxil olan yeni söz və terminlərin rəsmi status alması uzun illər çəkir. Bu isə cəmiyyətdə yazılış, tələffüz və işlənmə ilə bağlı ciddi qeyri-müəyyənlik yaradır:
“Bir termin əvvəlcə qeyri-rəsmi şəkildə danışıq dilinə keçir, sonra mediada müxtəlif formalarda işlədilir, uzun müddət mübahisə doğurur və yalnız illər sonra lüğətlərə düşür. Bu proses bitənə qədər isə cəmiyyətdə dil xaosu yaranır.”
Şəmil Sadiq vurğulayır ki, müasir dövrdə düzgün dil siyasəti belə olmamalıdır:
“Əslində yeni söz məişət dilinə, mediaya və ya elmi üsluba daxil olan anda onunla bağlı aydın və rəsmi mövqe ortaya qoyulmalıdır. Ya həmin anlayış üçün Azərbaycan dilində qarşılıq təklif edilməli, ya qardaş türk dillərindəki uyğun variant seçilməli, ya yeni söz yaradılmalı, ya da termin olduğu kimi qəbul edilərək yazılış və tələffüz qaydası dərhal ictimaiyyətə açıqlanmalıdır.”
Ekspert bu ehtiyacı nəzərə alaraq dövlət dəstəyi ilə Operativ Dil Mərkəzinin yaradılmasını zəruri hesab edir. Onun fikrincə, belə bir qurum ölkənin aparıcı dilçi alimlərindən, terminoloqlardan, yazıçılardan və ədəbiyyatşünaslardan ibarət olmalı, müntəzəm şəkildə toplanaraq dilə daxil olan yenilikləri müzakirə etməlidir:
“Ən vacib məqam qərarların vahid və mötəbər mənbədən açıqlanmasıdır. Belə olduqda nə media, nə müəllim, nə də vətəndaş tərəddüd içində qalmaz, dil mühitində pərakəndəlik və gərəksiz variant bolluğu yaranmaz.”
Şəmil Sadiq bu sahədə beynəlxalq təcrübəyə də diqqət çəkir və qardaş Türkiyədə fəaliyyət göstərən Türk Dil Kurumunun modelini nümunə göstərir:
“Türk Dil Kurumu yeni terminlərlə bağlı operativ qərarları ilə tanınır. ‘Selfie’ sözü yayılmağa başlayanda qısa müddətdə ‘özçekim’ qarşılığı təklif edildi və rəsmi şəkildə elan olundu. Nəticədə termin həm mediada, həm də gündəlik dildə sürətlə qəbul edildi.”
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi “Bəzən bilərəkdən, bəzən bilməyərəkdən dilimizə daxil olan xarici kəlmələr dilimizi zənginləşdirmir” fikrini xatırladan dosent bildirir ki, çevik və səlahiyyətli bir qurum olarsa, bu cür proseslər nəzarətsiz qalmaz.
Şəmil Sadiqin qənaətinə görə, dil canlı orqanizmdir, amma bu, onun özbaşına buraxılması demək deyil. Xüsusilə dövlət dili statusu daşıyan bir dil strateji idarəetmə tələb edir. Operativ Dil Mərkəzinin yaradılması Azərbaycan dilinin müasir çağırışlara uyğun inkişafı, terminoloji sabitliyin qorunması və cəmiyyətin dil məsələsində düzgün istiqamətləndirilməsi baxımından artıq seçim yox, zərurətə çevrilib.
Qeyd edək ki, mövzu ilə bağlı rəami media orqanı olan “Xalq qəzeti”ndə Şəmil Sadiqin “Azərbaycan dilinin saflığının qorunması milli məsələdir” sərlövhəli geniş məqaləsi dərc edilib.
Bizim.Media
