Əbülhəsən Abbasovdan möhtəşəm ilk

Hazırda oxunan: Əbülhəsən Abbasovdan möhtəşəm ilk

35206

Tanınmış alim, fəlsəfə elmləri doktoru, AMEA-nın Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunun professoru Əbülhəsən Abbasovun milli maraqların sistemli müdafiəsi və milli ideologiyanın təşəkkülü, yayılması və inkişafı problemlərini, onun məzmun-mahiyyətini, aparıcı ideya və prinsiplərini özündə əks etdirən “Milli maraqlar və milli ideologiya” kitabı işıq üzü görüb. Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafı, milli maraqların optimal müdafiəsi sahəsində mayak rolu oynayan və bu sahədə bir ilk olan kitabda milli maraqların təmin olunması və müdafiəsi ilə yanaşı, milli ideologiyanın önəmi, onun birləşdirici amil kimi əhəmiyyəti və s. məsələlərdən bəhs olunur. Kitabın annotasiyasında deyilir: “Monoqrafiyada ölkəmizin dinamik inkişafı və tərəqqisi baxımından olduqca aktual və əhəmiyyətli olan, lakin az işlənmiş milli maraqlar və milli ideologiya problemlərindən bəhs olunur: Mövzu ilə bağlı bir sıra zəruri anlayışlar, mövcud baxışlar, spesifik və ümumi cəhətlər təhlil edilir. İctimai və qlobal transformasiyalar şəraitində Azərbaycan Respublikasının milli maraqlarının məzmun-mahiyyəti açıqlanmaqla, onların reallaşmasına yönəlmiş müəllif fikirləri, təklif və tövsiyələri irəli sürülür. Milli maraqların adekvat və dolğun ifadə olunmasında, onların həyata keçirilməsində əvəzsiz missiya daşıyan milli ideologiyanın mühüm struktur elementləri, funksional-fəaliyyət şərtləri, aparıcı ideya və prinsipləri təqdim edilir. Təhlil və ümumiləşdirmələrdə, məsələlərin qoyuluşunda və həllində, anlayış və prinsiplərin şərhində, elmi-nəzəri əsaslandırmalarda postneoklassik epistemologiyaya və onun təməl daşıyıcılarından olan mürəkkəblik fəlsəfəsinə, tənqidi-sinergetik təfəkkür konsepsiyasına, sistemli və sinergetik yanaşmaya üstünlük verilir.

Kitab alim-mütəxəssislər, siyasi və ictimai xadimlər, dövlət məmurları, QHT rəhbərləri, biznes təşkilatçıları, siyasi partiya fəalları, tələbə və doktorantlar, mövzu ilə maraqlanan bütün oxucular üçün nəzərdə tutulmuşdur”.

AMEA-nın Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitunun 21 dekabr 2012-ci il tarixli qərarı əsasında nəşr edilmiş bu əsər artıq ölkənin ziyalı elitası tərəfindən yüksək dəyərləndirilir. Professor Aydın Şirinovun yazdığı rəy də bunu sübut edir. Kitabın mahiyyəti haqqında kifayət qədər dolğun fikir yaratdığını nəzərə alaraq hörmətli professorun “Vətəndaşlıq dərsi” sərlövhəli həmin rəyini olduğu kimi təqdim edirik.

Vətəndaşlıq dərsi

Müasir epistemologiya (idrak nəzəriyyəsi və elmşünaslıq), eləcə də sosial və siyasi fəlsəfənin ən aktual problemlərinə aid dəyərli tədqiqatların müəllifi olan fəlsəfə elmləri doktoru, professor Əbülhəsən Abbasovun “Milli maraqlar və milli ideologiya ” adlı yeni kitabı çapdan çıxmışdır. Bu kitabın yeniliyi, hər şeydən əvvəl, ondadır ki, burada da müəllifin əvvəlki kitablarında olduğu kimi səlis və ardıcıl, məntiqi fikir axını vardır. Trivial, məlum fikirlərin yenidən təkrarı, köhnə samanın yenidən sovrulması yoxdur. Qoyulan, haqqında bəhs olunan ideyalar real həyat hadisələri və kamil, nümunəvi düşüncə əsasında bütün zəruri istiqamətlərdə nəzərdən keçirilir. Azərbaycan gerçəkliyi və Azərbaycan düşüncəsi, onun idrakı və dünyagörüşü səciyyəsi heç bir subyektiv yanaşmaya yol verilmədən elmi obyektivliklə təhlil olunur. Həyatımızda mövcud olan pozitivlərlə yanaşı, problemli olan, ziddiyyətli məsələlər də öz əksini tapır. Problemli məsələlərin həlli üsullarının tapılmasına cəhd göstərilir və bu istiqamətdə söylənilən fikirlər, irəli sürülən təklif və tövsiyələr kifayət qədər əsaslandırıldığı üçün etiraz doğurmur.

Monoqrafiyada müasir dünya elmi və fəlsəfəsi tərəfindən işlənilən yeni nəzəriyyə və ideyalar məhz müasir Azərbaycan gerçəkliyi müstəvisində araşdırılır. Bunu edərkən müəllif gerçəklik faktlarını mövcud nəzəriyyə və konsepsiyalar çərçivəsinə salmır, gerçəkliyin özünü hərtərəfli araşdırmaqla nəzəri müddəanın gerçəkliyə uyğun olub-olmadığını yoxlayır və lazım gəldikdə müəyyən əlavə və düzəlişlər edir. “Millət”, “millilik”, “milli maraqlar” və “milli ideologiya” anlayışlarının tədqiqi və təhlili prosesində bu, çox aydın şəkildə özünü göstərir.

Kitab yalnız ilk baxışda haqqında çox yazılan, çox danışılan mövzunu xatırladır. Onu diqqətlə oxuduqda müəllifin irəli sürdüyü və kifayət qədər əsaslandırdığı yeni ideya və prinsiplərlə, paradiqmalarla qarşılaşırıq. Ümumiyyətlə, Əbülhəsən Abbasovun bu yeni əsəri də, həmişə olduğu kimi, elmi yenilik baxımdan çox zəngindir və istər-istəməz yeni-yeni mövzulara, istiqamətlərə yol açır və qida verir.

Bizim cəmiyyətimiz keçən əsrin 80-ci illərinin sonu və 90-cı illərin əvvəllərində baş vermiş sosial turbulentlikdən, xaos və dərəbəylikdən çıxmış cəmiyyətdir. 1993-cü ildən bu xaos, dərəbəylik, turbulentlik nizama salınmağa başlasa da, hələ də həm sosial, iqtisadi, siyasi və mənəvi həyat sahələrində, həm şüur və psixologiya səviyyəsində bu elementlərin qalıqlarına, təzahürlərinə rast gəlmək mümkündür. Bütün bunları müəyyən nizama salmaq üçün isə ciddi nəzəri tədqiqatların aparılmasına, müvafiq konsepsiyaların hazırlanmasına ehtiyac vardır.

Kitabın ilkin bazasını müasir dünya epistemologiyasında mövcud olan müxtəlif fəlsəfi nəzəriyyə və konsepsiyalar, onların yığcam tənqidi-sinergetik təhlili, bu nəzəriyyə və konsepsiyaların bir-biri ilə səsləşən məqamlarından istifadə təşkil edir. Bu göstərilən xüsusiyyətə nail olmaq üçün, həqiqətən, zəngin erudisiyaya və ümumiləşdirmə bacarığına nail olmaq lazımdır. Müəllif bu və ya digər sosial-fəlsəfi problemi araşdırarkən, ilk növbədə, həmin məsələyə yanaşmanın qnoseoloji və metodoloji əsaslarını axtarıb tapır. O, problemin sadəcə olaraq təsviri ilə, onun üzdə olan, müşahidə edilən, gözlə görünən, hiss olunan cəhətlərini qeydə almaqla kifayətlənmir. Həm də təqdirəlayiq haldır ki, müəllifin fikir refleksiyasında, mülahizə və qənaətlərində aksioloji məqamlar önəmli yer tutur və onlara ciddi nəzər yetirilir.

Metodoloji məsələləri araşdırarkən, sosial-fəlsəfi nəzəriyyə və konsepsiyalarla yanaşı, yeri gəldikcə, mənşəcə konkret-fiziki olan, həm də ümumepistemoloji səciyyəyə daşıyan “qadağa prinsipi” (Pauli), “qeyri-müəyyənlik prinsipi” (Heyzenberq), “tamamlıq prinsipi” (Bor) kimi prinsiplər sosial-fəlsəfi müstəviyə keçirilir və çox uğurla tətbiq olunur. Bu isə heç də cəmiyyət həyatına fizikalist-reduksionist yanaşma deyil, təbiətə aid baxışlara məxsus olan idraki prinsiplərdən rasional və səmərəli istifadədir.

Müəllif əvvəlki əsərlərində tədqiq etdiyi mürəkkəblik fəlsəfəsini, tənqidi-sinergetik təfəkkür konsepsiyasını, postneoklassik epistemologiyanı və sinergiya nəzəriyyəsini bu monoqrafiyada da inkişaf etdirir. Eyni zamanda, onlar məharətlə sosial-fəlsəfi problemlərin tədqiqində istifadə olunur. Milli ideologiya və milli maraqlar kimi sosial fəlsəfi problemlərin həm politoloji, həm iqtisadi, həm ideoloji, həm də beynəlxalq münasibətlər müstəvisində araşdırılması prosesində bu cəhət aşkar surətdə özünü göstərir.

Monoqrafiyanın ən uğurlu cəhətlərindən biri sinergiya nəzəriyyəsinin cəmiyyət həyatında, qlobal dünyada baş verən hadisə və proseslərə tətbiqidir. Böyük epistemoloji əhəmiyyət daşıyan və geniş yayılmış bu nəzəriyyə təbiətşünaslıq sahəsində kifayət qədər tətbiq olunur. Lakin onun cəmiyyət həyatına tətbiqi müəyyən problemlərlə qarşılaşırdı. Bu, əsasən xaos və nizamlanma, eləcə də özünütəşkil və determinasiya məsələlərinə aid idi. Haqqında bəhs olunan monoqrafiyada göstərilən məsələlər özünün dəqiq və birmənalı həllini tapmışdır. Bunun üçün müəllif nizamlanan xaos nəzəriyyəsindən də istifadə etmişdir ki, özlüyündə çox məntiqi və məqsədəuyğundur. Çünki bu məsələləri araşdırmadan vətəndaş cəmiyyəti, onun real halda təşkili işinə nail olmaq mümkün deyildir.

Monoqrafiya yalnız ictimai-humanitar elmlər sahəsində, dövlət və qeyri-dövlət strukturlarında, digər qurumlarda işləyənlər üçün deyil, ümumiyyətlə, yaşadığı cəmiyyətin məzmun və mahiyyətini anlamaq, onun necə, hansı yollarla və meyarlar əsasında inkişaf edə bilməsi haqqında bilik almaq istəyən hər bir vətəndaş üçün faydalıdır. Çünki kitabda, sadəcə, qeydiyyat əsasında deyil, ruhən və mənən vətəndaş olmağın sirləri, qaranlıq tərəfləri açılır. Bu əsər ”“ vətəndaşlıq dərsliyidir. Belə ki, buradan hər bir şəxs öz həyat və fəaliyyətinin nədən ibarət olduğu haqqında geniş məlumat əldə edir, onun təsirilə “həyat düsturu”nun kamilləşməsi naminə dərin düşüncələrə baş vurmalı olur. Azərbaycan xalqı, Azərbaycan dövləti, onun idarəolunması haqqında qayğılanan və düşünən hər bir vətəndaş, hər bir ziyalı üçün bu kitabı oxumaq, mənimsəmək istənilən qədər fayda verə bilər.