Moderator.az tanınmış təhsil eksperti, fəlsəfə doktoru Etibar Əliyevin tehsilelm.info saytındakı müəllif yazısını təqdim edir:
"Əbdüs Salam 1926-cı ildə Pakistanda anadan olub. O, 6 yaşında orta məkəbə gedib. Məktəb direktorunun ona verdiyi test tapşırıqlarını çox tez həll etdiyindən, onu birbaşa 4-cü sinfə yazırlar. Onun uşaqlıq yaşlarında oxuduğu əsas kitab "Qurani-Kərim" idi. 12 yaşında attestat imtahanlarını müvəffəqiyyətlə verərək, Pəncab universitetinə daxil olub. Bu, Pakistan məktəbləri üçün yenilik idi.
Salam Laxorda Pəncab kollecini bitirdikdən sonra Kembric universitetinə daxil olur və 3 il sonra magistr diplomu alır. 1952-ci ildə isə “Kvant elektrodinamikası”x9dndan doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. Bir müddət Pakistan Hökumət Kollecində professor vəzifəsində çalışdıqdan sonra, yenidən Kembricə riyaziyyat üzrə lektor vəzifəsinə qayıdır. 1957-ci ildə Londonda İmperial Kollecdə nəzəri fizika kafedrasında professor vəzifəsini tutur. Əbdüs Salam 1963-1993-cü illərdə Triestdə (İtaliya) “Nəzəri Fizikanın Beynəlxalq Mərkəzi”x9dində direktor vəzifəsində çalışmışdır.
1979-cu ildə Əbdüs Salam, Stiven Vaynberq və Şeldon Qlaşou “Elementar zərrəciklər arasında zəif və elektromaqnit qarşılıqlı təsirinin birləşmiş nəzəriyyəsini yaratdıqlarına görə" fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görüldülər.
Nobel mükafatına layiq görülməsi xəbərini eşidən Salam dərhal məscidə getmiş və Allaha dualar etmişdir. O, Nobel nitqini müqəddəs Quranın “əl-Mulk”x9d surəsini oxumaqla başlamış və bu surəni ingilis dilinə tərcümə etmişdir. Bu, Nobel mükafatının təqdimat mərasimində ilk hal idi ki, Qurandan sitatlar gətirilirdi.
O, Londonda işlədiyi dövrdə Pakistanda “Nəzəri fizikanın”x9d inkişafı üçün əlindən gələni əsirgəməmişdir. “Atom Energetikası üzrə Pakistan Komissiyası”x9dnın yaradılmasının müəllifi olmuşdur. Bu komissiyanın sədri doktor İşfak yazırdı: “Doktor Salamın hesabına Pakistandan 500 fizik və riyaziyyatçı Londonda doktorluq dərəcəsini almağa nail olmuşlar ”x9d.
Salam bütün ömrünü inkişaf etmiş ölkələrlə geridə qalmış ölkələr arasında Sülh körpüsünün yaradılmasına həsr etmişdir. Həmçinin yorulmadan Pakistanın elmi platformasının yaradılması üçün əlindən gələni əsirgəmir. Böyük fizik inandırmağa çalışırdı ki, elm intibahın formalaşmasının əsas üsullarından biridir. Bu məqsədlə İslamabad yaxınlığında “Nüvə tədqiqatları mərkəzi”x9dnin (PINSTECH) yaradılmasına nail olmuşdur.
Pakistanda olanda o, doktor Usmanidən onu Hökumət Kollecinə aparmağı xahiş edir. Usmani bildirir ki, tətil vaxtı orada heç kimi tapmaq mümkün olmayacaq. Salamın cavabı belə olur: “Mənim görmək istədiyim adam yəqin ki, orada olacaq”x9d.
Onların maşını kollecin ərazisində fəhlələrə yaxınlaşanda Salam maşından düşür və onların birinə yaxınlaşaraq görüşür. Doktor Usmani təəccüblə onun kim olduğunu soruşur. Salam cavab verir: “Bu Səiddir, yataqxanalara baxırdı, mən imtahanlara hazırlaşanda kimsənin mənə mane olmaması üçün qapını çöldən örtür və mənə yemək və başqa şeyləri pəncərədən verirdi.”x9d O, Kembricdə işləyərkən mütəmadi olaraq müəllimi Canqaya pul göndərirdi.
Doktor Salam 274 təltif, mükafat və təqaüdə layiq görülmüşdü ki, bunların da əksəriyyəti pul mükafatları idi. O, pulunun demək olar ki, hamısını “istedadlı tələbələr üçün yaradılmış fond”x9dlara və kasıblara xərcləyir, Laxordakı universitetlərə cihazlar alırdı.
O, təklif edirdi ki, məscid və mədrəsələrin nəzdindəki məktəblərin proqramlarına təkcə İslam fənlərini deyil, həm də təbiət elmlərini də daxil etməlidirlər.
Əbdüs Salamın indi yazdığım bu hərəkəti qarşısında baş əyməmək olmur: İngilis Kralıçası onu İngiltərənin ən mötəbər rütbəsi sayılan “Cəngavər”x9d rütbəsi ilə təltif etmək istəyəndə, Salam bundan imtina edir və Pakistan vətəndaşı olmasından qürur duyduğunu bildirir.
Müsəlman dünyasında təbiət elmləri sahəsində ilk Nobel mükafatı almış Əbdüs Salamın “İdeÂxadalÂxadlar və gerÂxadçəkÂxadlikÂxadlər”x9d kiÂxadtaÂxadbı elm adamları üçün olduqca vacib vəsaitdir. Həmin kitabdan sitat: “Orta əsÂxadrlərÂxaddə elÂxadmin ağırÂxadlıq mərÂxadkəÂxadzi İslam dünÂxadyaÂxadsınÂxadda idi”¦. TaÂxadrix səÂxadhiÂxadfəÂxadləÂxadriÂxadni vəÂxadrəqÂxadləÂxadyib, göÂxadrəÂxadsən, təÂxadzəÂxaddən elÂxadmdə liÂxadderÂxadliÂxadyə naÂxadil ola biÂxadləÂxadrikÂxadmi?..GənÂxadcləÂxadriÂxadmiz buÂxadnu özÂxadləÂxadriÂxadnə məqÂxadsəd kiÂxadmi qarÂxadşıÂxadya qoyÂxadmaÂxadlıÂxaddırÂxadlar”x9d.
BöÂxadyük fiÂxadzik bu məşÂxadhur əsəÂxadrinÂxaddə gösÂxadtəÂxadrir ki, QuÂxadraÂxadnın yedÂxaddi yüz əlÂxadli ayəÂxadsi ”“təxÂxadmiÂxadnən səkÂxadkizÂxaddə biÂxadri ”“inaÂxadnanÂxadlaÂxadrı təÂxadbiÂxadəÂxadti araşÂxaddırÂxadmaÂxadğa, həÂxadqiÂxadqət axÂxadtaÂxadrıÂxadşınÂxadda ağılÂxadlaÂxadrıÂxadnı ən yaxÂxadşı şəÂxadkilÂxaddə isÂxadtiÂxadfaÂxaddə etÂxadməÂxadyə, biÂxadlik əlÂxaddə etÂxadməÂxadni və elÂxadmi düÂxadşünÂxadcəÂxadni icÂxadtiÂxadmaÂxadi həÂxadyaÂxadtın bir parÂxadçaÂxadsı haÂxadlıÂxadna gəÂxadtirÂxadməÂxadyə sövq edir.
“1980-ci ilÂxaddə DünÂxadya BanÂxadkı təÂxadrəÂxadfinÂxaddən nəşr olunÂxadmuş və təhÂxadsil alanÂxadlaÂxadrın əhaÂxadliÂxadnin içinÂxaddə faÂxadiÂxadziÂxadni gösÂxadtəÂxadrən staÂxadtisÂxadtik gösÂxadtəÂxadriÂxadciÂxadləÂxadrə baxÂxadsaq göÂxadrəÂxadrik ki, İslam ölÂxadkəÂxadləÂxadri nəÂxadinÂxadki inÂxadkiÂxadşaf etÂxadmiş, hətÂxadta inÂxadkiÂxadşaf etÂxadməkÂxaddə olan ölÂxadkəÂxadləÂxadrin orÂxadta səÂxadviyÂxadyəÂxadsiÂxadnə çatÂxadmaq üçün xeyÂxadli yol qət etÂxadməÂxadliÂxaddir. İslam ölÂxadkəÂxadləÂxadrinÂxaddə təÂxadbiÂxadət elÂxadmləÂxadri və huÂxadmaÂxadniÂxadtar elmÂxadlər saÂxadhəÂxadləÂxadrinÂxaddə təhÂxadsil alan təÂxadləÂxadbəÂxadləÂxadrin saÂxadyı haqÂxadqınÂxadda dəÂxadqiq və etiÂxadbarÂxadlı mənÂxadbəÂxadlər olÂxadmaÂxaddan qəÂxadti qəÂxadrar verÂxadmək çəÂxadtinÂxaddir. TəÂxadəsÂxadsüf ki, məÂxadnim müÂxadşaÂxadhiÂxaddəÂxadləÂxadriÂxadmə göÂxadrə, huÂxadmaÂxadniÂxadtar elÂxadmləÂxadrə nisÂxadbəÂxadtən təÂxadbiÂxadət elÂxadmləÂxadrinÂxaddə vəÂxadziyÂxadyət daÂxadha acıÂxadnaÂxadcaqÂxadlıÂxaddır. İnkiÂxadşaf etÂxadmiş ölÂxadkəÂxadləÂxadrin norÂxadmaÂxadlaÂxadrıÂxadna əsaÂxadsən, orÂxadta heÂxadsabÂxadla 1/4 və 1/3 araÂxadsınÂxadda dəÂxadyiÂxadşən sayÂxadda təÂxadbiÂxadət elÂxadmləÂxadrinÂxaddə təhÂxadsil alan- üsÂxadtəÂxadlik, çox aşaÂxadğı səÂxadviyÂxadyəÂxaddə- təÂxadləÂxadbəÂxadmiz var.
BeÂxadləÂxadcə, çox az sayÂxadda müÂxadsəlÂxadman dəÂxadqiq elÂxadmləÂxadri öyÂxadrəÂxadnir. BiÂxadzim işiÂxadmiz təÂxadləÂxadbəÂxadləÂxadriÂxadmiÂxadzi məkÂxadtəbÂxaddə daÂxadha çox dəÂxadqiq və texÂxadniÂxadki elÂxadmləÂxadri öyÂxadrənÂxadməÂxadyə sövq və təşÂxadviq etÂxadməkÂxaddən ibaÂxadrət olÂxadmaÂxadlıÂxaddır. BuÂxadna naÂxadil olÂxadmaq üçün məkÂxadtəbÂxadlərÂxaddə dəÂxadqiq elmləÂxadrin tədÂxadriÂxadsiÂxadnə daÂxadha çox üsÂxadtünÂxadlük verÂxadməÂxadliÂxadyik. YükÂxadsək səÂxadviyÂxadyəÂxadli müÂxadəlÂxadlimÂxadləÂxadrə və keyÂxadfiyÂxadyətÂxadli tədÂxadris ləÂxadvaÂxadziÂxadmatÂxadlaÂxadrıÂxadna ehÂxadtiÂxadyac var. Və bəlÂxadkə də, ən əsaÂxadsı gənc təÂxadləÂxadbəÂxadlər və şaÂxadgirÂxaddlər araÂxadsınÂxadda qaÂxadbiÂxadliyÂxadyətÂxadli və isÂxadteÂxaddadÂxadlı olanÂxadlaÂxadrın itib-batÂxadmaÂxadmaÂxadsı üçün onÂxadlaÂxadrın təşÂxadviq edilÂxadməÂxadsi vaÂxadcibÂxaddir. Sırf madÂxaddi çəÂxadtinÂxadlikÂxadlər üzünÂxaddən beÂxadlə itÂxadkiÂxadlər çox tez-tez baş veÂxadrir. AiÂxadləÂxadlər elmdə karÂxadyeÂxadra saÂxadhiÂxadbi olÂxadmaq üçün uzun ilÂxadləÂxadrin laÂxadzıÂxadmi xərÂxadcləÂxadriÂxadni ödəÂxadyə bilÂxadmirÂxadlər.”x9d
Böyük fizik 1996-cı ilin 21 noyabrında vəfat etmişdir. Allah Rəhmət Eləsin."
